استراتژی کنترل

استراتژی کنترل در برگیرنده کنترل آفات بیماریها و علفهای هرز است. این استراتژی پس از اعمال روشهای مدیریتی مناسب در صورت مشاهده عوامل بیماری زا و ناقلین آنها به کار می رود. این استراتژی شامل کنترل بیولوژیکی فیزیکی و استفاده از حشره کش ها است. IPM تا حد زیادی استفاده از سموم برای کنترل را نفی میکند و در صورت لزوم مصرف آن را در حد کم پیشنهاد می نماید. در زیر روشهای کنترل برای علف های هرز و آفات و بیماری ها به طور خلاصه ذکر شده است.

کنترل علفهای هرز

علف های هرز از عوامل گسترش بیماری هستند چرا که میزبان بسیاری از آفات و بیماری ها بوده و آفات مراحلی از چرخه زندگی خود را بر روی آنها می گذرانند. کنترل علف های هرز کمک زیادی به کنترل آفات و بیماری ها در گلخانه میکند. همچنین علفهای هرز انگلی مانند گل جالیز که در کشت های گوجه فرنگی شایع می باشد خسارت های جبران ناپذیری به گوجه فرنگی می زنند.

برای این منظور میتوان ابتدا با اعمال روشهای مدیریتی در کنترل آنها کمک زیادی نمود. قبل از کشت به مدت یک ماه باید علفهای هرز را در گلخانه و اطراف آن کنترل کرد. استفاده از شن در اطراف گلخانه می تواند در کنترل علف هرز موثر باشد چرا که حفظ اطراف گلخانه به صورت منطقه عاری از علف هرز باعث کنترل بهتر آفات گلخانه می شود. کاربرد خاک پوش سیاه در اطراف گلخانه در کنترل علفهای هرز مفید است.

کنترل آفات

آفات مهمترین عامل در انتقال ویروس به گیاهان هستند که می توان با روشهایی به طور عمومی آنها را کنترل کرد.
در صورت استفاده از کنترل بیولوژیک میتوان از آفت کشهایی با کمینه سموم باقیمانده با صابون های ضدحشره استفاده کرد.

نصب توری در مقابل کلیه پنجره ها و منافذ بهترین راه برای کنترل آفات است. آزمایش ها نشان داده است که استفاده از توریهای ۲۲×۱۰ نسبت به توریهای ۴×۱۰ و ۱۴×۱۰۰،10درصد برتری دارد. همچنین آزمایش نشان داده است که گلخانه های دارای توری ۲۲×۱۰ دارای ۲۰ درصد آلودگی به ویروس بودند در حالی که گلخانه های دارای توری ۱۴×۱۰، ۵۰ درصد آلودگی داشته اند.
استفاده از کارتهای زرد رنگ چسبناک ۵/۱۲×۵/۷ سانتی متر یک روش به دام انداختن آفات می باشد. یک کارت برای ۱۰۰ گیاه با حدود ۲۵ کارت برای هر ۲۵۰۰ متر مربع مناسب است. این کارت ها را در بالای گیاهان برای به دام انداختن آفاتی چون سفید بالک (مگس سفید)، تریپس، شته، شب پره و قرار می دهند هر ۵ هفته کارت ها باید با کارتهای جدید جایگزین شود. با استفاده از عدسیهای دستی تعداد حشرات را شمارش کرده و نوع آنها شناسایی می شود. راه رفتن بین ردیف ها کمینه یک بار در هفته برای کنترل کردن کارتها لازم است. بررسی گیاه و برگهای آن برای شناسایی خسارت و ثبت نتایج شناسایی مراحل مختلف زندگی آفات و میزان خسارت ضروری به نظر می رسد. همچنین می توان با ارسال نمونه به مراکز تحقیقاتی آنها را شناسایی کرد تهیه یک نقشه گلخانه ای برای ثبت جایگاه گیاهان آلوده و نوع آلودگی آنها مناسب است. وقتی یک آفت شناسایی شد باید بلافاصله پیشگیری شود که میتوان از حشرات پارازیت و شکارگرهای آنها استفاده کرد.
اگر از کنترل بیولوژیک استفاده می شود. باید مطمئن بود که دما و ساعات طول روز محدودیتی ایجاد نمی کنند. به عنوان مثال فعالیت پارازیت سفید بالک گلخانه ای در دمای زیر ۱۸ درجه سانتی گراد کاهش می یابد و یا تخم گذاری شکارگرهایی مانند Aphidoletes وقتی ساعات طول روز کمتر از ۱۶ ساعت در اسفند و شهریور می شود متوقف می گردد. باید دقت نمود که در هنگام هرس برگها عوامل کنترل بیولوژیک حذف نشوند در کنترل بیولوژیک باید به طول عمر شکارگرها و پارازیتها توجه شود چرا که بسیاری از آنها دارای طول عمر کوتاه هستند. کنترل بیولوژیک ممکن است از ۲ تا ۶ هفته طول بکشد که به چرخه زندگی آفات بستگی دارد.
در صورت ناچار به استفاده از حشره کشها باید از حشره کشهای ثبت شده و دارای برچسب و نام مشخص و روش مصرف و مقدار استفاده مشخص استفاده شود. همچنین باید از حشره کش هایی که کمترین خطر را برای انسان و محیط دارند و سازگار با دشمنان طبیعی آفات هستند. استفاده گردد.
در زیر چند آفت مهم گوجه فرنگی گلخانه ای و نحوه کنترل آنها را ذکر می کنیم:

سفید بالک مگس سفید) گلخانه ای

چندین گونه از سفید بالک باعث آلودگی در گوجه فرنگی می شوند، ولی دو نوع آن یعنی سفید بالک گلخانه ای و سفید بالک برگ نقره ای هستند که خسارت اقتصادی می زنند. سفید بانک ها بیشتر در سطح تحتانی برگها دیده می شوند. هر دو گونه به وسیله خوردن برگ ها سبب زرد و پیچیده شدن برگها می شوند و با تولید عسلک باعث صیقلی شدن برگها می شوند. در سال های اخیر سفید بالک گلخانه ای به عنوان ناقل ویروس کلروسیس آلوده کننده گوجه فرنگی شناخته شده است.
چندین زنبور از گونه های Encarisia formosa, Eretmocerus پارازیت سفید بالک هستند. شفیره سفید بالک به وسیله لاروهای بال توریان، سنهای چشم درشت و لارو کفشدوزک کنترل می شود. بهترین کنترل برای سفید بالک بیشینه فاصله و زمان کشت بین گوجه فرنگی و محصول های میزبان است. خربزه و طالبی میزبان سفید بالک هستند. سفید بالک بالغ برگ نقره ای به وسیله خاک پوشهای آلومینیومی یا نقره ای دفع می شود. استفاده از خاک پوش های پلی اتیلنی بازتابنده روی بستر کشت قبل از کشت بذر با نشا به طور معنی داری نسبت کلون زایی سفید بالک را کاهش داده و باعث کنترل نوزادان مگس سفید می گردد و موجب تاخیر در خسارت آنها به مدت ۴ تا ۶ هفته می شود. این تاخیر برای جلوگیری از انتقال ویروس مهم است. تکثیر کاربرد خاک پوش در صورتی که ۶۰ درصد سطح گلخانه با شاخ و برگ پوشیده شده باشد، از بین می رود. بنابراین در هفته های اول بعد از جوانه زنی بذر و نشاکاری میتوان از خاکپوش استفاده کرد. استفاده از صابون های حشره کش روش دیگری برای حفاظت محصول آلوده است.

 کنه ها

کنه ها مشکل اساسی در آب و هوای گرم و خشک روی گوجه فرنگی هستند و به رنگ های سبز روشن تا قرمز با چشم های نامشخص میباشد. آنها با قرار گرفتن در سطح زیرین برگهای پایینی و قدیمی شروع به خوردن آنها کرده و خسارت آنها روی سطح فوقانی برگها مشاهده می شود. آلودگی شدید باعث قهوه ای شدن برگها و در نهایت از بین رفتن بوته گوجه فرنگی می شود. یک راه ساده برای شناسایی کنه ها قرار دادن یک تکه کاغذ سفید زیر سطح برگ و زدن ضربه به برگ است که بعد از کمی انتظار میتوان که ها را در حال حرکت روی آن مشاهده کرد. برای مبارزه با کنه ها میتوان از صابون های حشره کش در طول فصل های گرم استفاده کرد و یا با شستن برگهای پایینی با آب در روزهای گرم باعث از بین بردن شرایط خشک و کنه ها نمود. بهترین راه برای مبارزه با آنها استفاده از دشمنان طبیعی آنها می باشد. استفاده از کنه های شکارگر برای کنترل بیولوژیکی آنها در گلخانه بسیار موفقیت آمیز بوده است. Phytoseiulus persimilis عمومی ترین کنه شکارگر برای کنه های تار عنکبوتی است. این شکارگر به دلیل تکثیر سریع به سرعت باعث کنترل کنه تار عنکبوتی می شود. P. macropolis مناسب برای گلخانه های گرمسیری است. چرا که قادر به تحمل شرایط گرم و مرطوب میباشد. P. longipes نسبت به p.macropolis شرایط گرم و خشک را بهتر تحمل کرده و برای گلخانه های مناطق گرم مناسب می باشد کنه های شکارگر باید قبل یا بعد از مشاهده اولین علایم آلودگی وارد گلخانه شوند تا به سرعت باعث کنترل افت شوند.

 شته ها

شته ها حشرات کوچکی به رنگ سبز یا صورتی هستند. در گونه از آنها که آفات سبزی ها هستند شامل شته سبز هلو و شته سیب زمینی می باشد. این حشرات با مکیدن شیره برگها ست پژمردگی و پیچیدگی آنها می شوند و روی گیاه عسلک تولید می کنند.
برای کنترل این آفت روشهای بیولوژیکی و زراعی متعددی وجود دارد. استفاده از تله های زرد چسبناک در اطراف محصول برای شکار جمعیت شته ها مناسب است. کاربرد حشره کش ها برای کنترل شته ها لازم نیست زیرا به طور طبیعی شکارگرها و پارازیت هایی در طبیعت وجود دارند که باعث کنترل بیولوژیکی این آفت میشوند. از جمله این شکارگرها می توان لارو بال توریان و نوعی کفشدوزک به نام Aphid midges, Crysoperla carnea و همچنین زنبورهای پارازیت به نام A. matricaria Aphidius colemani را نام برد.
نژادهایی از قارچ ها به نام Beauveria bassiana باعث کنترل خوب شته ها می شوند. این قارچ ها با حمله به آفت باعث ایجاد سوراخ در بدن آنها شده و آنها را می کشند. قارچ های دیگر چون Verticillium lecanni نیز باعث کنترل بیولوژیکی شته ها می شوند. این قارچ ها اغلب به طور طبیعی در گلخانه گسترش می یابند برای گسترش آنها باید کمینه رطوبت ۹۳ درصد و دما ۳۵ درجه سانتی گراد باشد ولی در این شرایط قارچ های مضر نیز گسترش می یابند و استفاده از قارچ کش ها نیز ممکن است باعث از بین رفتن قارچ های مفید شود.

تریپس

تریپس آفتی است که کنترل آن در گلخانه مشکل می باشد. تریپس ها حشرات بسیار ریزی هستند که قدرت زاد و ولد بسیار سریعی دارند و ناقل بیماریهای ویروسی زیادی مانند ویروس پژمردگی لکه ای گوجه فرنگی (TSWV) و یا ویروس لکه نکروز گل حنا (INSV) هستند.
برای کنترل این آفت باید به طور هفتگی وجود یا عدم وجود آن در گلخانه بررسی شود. استفاده از کارت های تله چسبناک در اطراف محصول راهی برای به دام انداختن آنها است. آزمایش ها نشان می دهند که کارتهای با رنگ صورتی گرم می تواند در جذب بیشتر تریپس ها موثر باشند. گیاهان خاصی پناهگاهی برای تریپس ها هستند که می توان از آنها به عنوان گیاهان محک یا بازدارندهای بیولوژیک برای شناسایی حضور تریپس ها در گلخانه استفاده کرد. گیاهانی مثل گل اطلسی از این قبیل هستند. قرار دادن این گیاهان محک در راهروها به فواصل ۶ تا ۹ متر مناسب است.

رعایت بهداشت در گلخانه کلید موفقیت برای کنترل آفت است. کنترل علف های هرز در بیرون و داخل گلخانه به کنترل تریپس کمک می کند. همچنین ضدعفونی خاک باعث از بین بردن تخم های این حشره می شود.
برای تریپس روشهای کنترل بیولوژیکی نیز وجود دارد وجود شکارگرهایی چون کفشدوزک و کنه های خاکزی باعث کنترل این آفت می شوند.