گوجه فرنگی گلخانه ای

گوجه فرنگی با نام علمی Lycopersicom esculentum یا L.Lycopersicom گیاهی است از تیره ی Solanaceae که منشا آن آمریکای جنوبی (مکزیک اکوادر، پرو و شیلی) است.

شرایط محیطی مطلوب

گوجه فرنگی محصول فصل گرم و حساس به یخبندان است. حساسیت میوه آن به سرما بیشتر از شاخ و برگ است. منطقه مورد کشت باید دارای کمینه ۴ ماه هوای گرم باشد. دمای مطلوب روزانه ۳۰-۲۵ درجه سانتی گراد (جهت رشد رویشی و زایشی) دمای مطلوب شبانه ۲۰-۱۶ درجه سانتی گراد (جهت رشد رویشی و زایشی) و دمای مطلوب میوه دهی ۲۴-۱۸ درجه سانتی گراد و در دمای کمتر از ۱۵ و بیشتر از ۳۰ درجه سانتی گراد میوه دهی آن ضعیف است. تعداد درجه – روز برای رسیدن میوه از کاشت تا برداشت حدود ۴۰۰۰-۳۰۰۰ می باشد.

شدت نور مورد نیاز ۵۰۰-۴۰۰ میکرومول بر متر مربع بر ثانیه یا ۲۷۰۰۰ – ۲۲۰۰۰ لوکس یا ۱۱۱-۸۹ وات بر متر مربع یا ۳۰-۲ مول بر متر مربع در روز است. در ۱۳ مگاژول بر متر مربع در روز به نقطه اشباع نوری می رسد.

میزان دی اکسید کربنی که برای بیشینه عملکرد مورد نیاز است حدود ۱۰۰۰ پی پی ام است و در مقادیر بیشتر از ۱۰۰۰ پی پی ام علایم مسمومیت نشان می دهد.

نیاز آبی آن در گلخانه حدود ۱ لیتر در روز برای گیاه بالغ یا ۶۵ لیتر در هر بوته در طول دوره رشد و یا ۴۰۰-300لیتر در متر مربع سطح زیر کشت است.

در مورد محصولات ما بیشتر بدانید

ویژگی های خاک
گوجه فرنگی به خاکی با زه کشی مناسب نیاز دارد و به ویژه بعد از جوانه زنی و در زمان رسیدن میوه حساس به غرقاب است و رطوبت اضافی باعث مرگ گیاهچه می شود که در اثر قارچ های فیتوفتورا، پیتیوم و ریزوکتونیا ایجاد می شود.

چون گوجه فرنگی دارای ساختمان ریشه ای با انتهای ریشه فیبری منشعب می باشد، هوادهی و شل بودن بافت خاک برای رشد گیاه با عملکرد بالا مورد نیاز است. اگرچه ریشه ها تا ۶۰ سانتی متری خاک نفوذ میکنند اما ۷۰ درصد ریشه ها در عمق ۲۰ سانتی متری هستند. سیستم ریشه عمیق تا حدودی باعث مقاومت به خشکی این گیاه می شود. نفوذ ریشه به قسمت های سخت زیرین خاک به دلیل عواملی مانند شرایط غیر هوازی رطوبت بالا pH پایین (کمتر از ۵/۵) و شوری زیاد (۵/۲) دسی زیمنس بر متر محدود می شود. مناسب بودن شرایط قشر زیر خاکی باعث تبدیل آن به یک منبع آب و مواد غذایی و حساسیت کم تر آن به تنشهای محیطی می شود (۱۱).

pH مطلوب بین ۵/۶-۶ است. در pH کمتر از ۵/۵ کمبود منیزیم و زیادی آلومینیم و منگنز مشاهده می شود. معمولا pH پایین با کاهش مقدار کلسیم همراه است و در صورت بروز تنش پوسیدگی گلگاه اتفاق می افتد. در pH بالای ۸/۶ مقدار روی منگنز و آهن شروع به کاهش می کنند. اما در pH بالاتر از ۷ یک یا هر سه این عناصر کمبود نشان می دهند.
گوجه فرنگی نسبتا حساس به شوری است. بیشینه هدایت الکتریکی خاک بدون کاهش معنی دار عملکرد ۵/۲ دسی زیمنس بر متر است.

طبقه بندی گوجه فرنگی از نظر عادت رشد

رقم های گوجه فرنگی با رشد معین Bushy) Determinante) به جوانه گل ختم می شوند و مخصوص هوای آزاد هستند. رقم های با رشد متوسط Semideterminante نیز مخصوص هوای آزاد هستند. اما رقم های با رشد نامعین (Vine) Indeterminante رشد طولی خود را به صورت نامحدود ادامه می دهند و مخصوص کشت گلخانه ای هستند.
رقم های مورد استفاده در گلخانه باید دارای ویژگی های زیر باشند:
۱- تولید محصول خوب در شدت نور کم
۲- رشد رویشی و گلدهی در دماهای پایین
۳- مقاومت و میوه دهی خوب در شرایط نور کم و دمای پایین
۴-میوه دهی با کیفیت بالا در شرایط نامطلوب
۵- مقاوت به بیماریها از جمله ویروس موزاییک توتون
میوه ی رقم های گوجه فرنگی به رنگهای زرد، قرمز، صورتی دیده می شوند. همچنین از نظر شکل به شکل های گیلاسی گلابی و میوه درشت (رقم) بیف استیک که وزن میوه تا ۲۰۰ گرم می رسد) تقسیم بندی می شوند.

جوانه زنی بذر

دمای مطلوب جوانه زنی بذر گوجه فرنگی ۲۴- ۱۸ درجه سانتی گراد می باشد. کمینه دمای جوانه زنی ۱۱-۸ درجه سانتی گراد صفر جوانه زنی ۷/۸ درجه سانتی گراد و تعداد درجه – روز لازم برای جوانه زنی ۸۸ می باشد.
اگر چه گوجه فرنگی در تاریکی جوانه می زند اما فیتوکروم در جوانه زنی آن دخالت دارد. وجود Pfr در بذر برای جوانه زنی ضروری است و مقدار آن در طی آبگیری بذر افزایش می یابد.

البته اثر بازدارندگی نور در جوانه زنی بستگی به سایر عوامل از جمله دما و رقم دارد.

تنظیم کننده های رشد مانند اکسین ها – (۳-ایندول پروپیونیک اسید بنا نفتوکسی استیک اسید توفوردی پارا کلرو فنوکسی استیک اسید) و جیبرلیک اسید باعث تشدید جوانه زنی و تولید نشا های سالم تر می شوند.
پرایمینگ بذر با نمکهای معدنی و مواد آلی نیز باعث بهبود و یکنواختی جوانه زنی به ویژه دردمای کم می شود.
تیمار بذر با آب گرم ۵۰ درجه سانتی گراد به مدت ۲۵ دقیقه باعث کنترل شانکر باکتریایی Clavibacter michiganensis pv. Michiganensis ( لکه باکتریایی ) Xanthemonas compestris pv vesicatoria))
و اسپک باکتریایی ( Pseudomonas syringae pv. Tomato)
و تیمار بذر با آب ۵/۵۵ درجه سانتی گراد به مدت ۳۰ دقیقه باعث کنترل آنتراکنوز( Colletotrichum coccodes, Colletotricum spp). می شود.

مقاوم کردن بذر

در این روش بذر تا قبل از خروج ریشه چه در آب خیس می شود و در هوای آزاد خشک شده و باید فورا کاشته شود. از مزایای خیس کردن بذر میتوان به جوانه زنی بهتر و یکنواخت تر،رشد سریعتر نشا، نسبت بهتر ریشه به شاخه و بقای بهتر نشا اشاره کرد.

مراحل رشد گوجه فرنگی

چرخه زندگی گوجه فرنگی را به ۵ مرحله تقسیم می کنند که عبارتند از:
۱- جوانه زنی و رشد اولیه تا خروج ریشه چه
۲-رشد نشا تا انتقال نشا به محیط جدید
۳- رشد رویشی تا باز شدن اولین گلها
۴-میوه دهی زودرس از باز شدن اولین گلها تا چیدن اولین میوه
۵-رسیدن میوه از چیدن اولین میوه تا آخر رشد گیاه
در جدول ۱۳-۱ شرایط محیطی مطلوب در مراحل مختلف چرخه زندگی گوجه فرنگی و در جدول ۱۳-۲ حساسیت گوجه فرنگی به آلاینده های هوا نشان داه شده است.

جدول ۱۳-۱- دما، رطوبت نسبی pH و شوری مطلوب در مراحل مختلف چرخه زندگی گوجه فرنگی

جدول -۱۳-۲- حساسیت گوجه فرنگی به آلوده کننده های هوا