روش تولید گوجه فرنگی گلخانه ای

انبار کردن و انتقال نشا

انبار کردن نشای گوجه فرنگی در تاریکی به مدت یک هفته هیچ تاثیر منفی در عملکرد ندارد. تاثیر منفی انبار روی نشا بیشتر به دما مربوط میشود نشای گوجه فرنگی در دمای ۱۳ درجه سانتی گراد نسبت به ۴ درجه سانتی گراد کاهش عملکرد کمتری را نشان می دهد. نشای گوجه فرنگی انبار شده در تاریکی با دمای ۲ درجه سانتی گراد،اگر با دوره های متناوب نور روزانه با دمای ۲۹ درجه سانتی گراد همراه باشد،هیچ گونه کاهش عملکردی نشان نمی دهد (۱۳).
محلول پاشی نشای گوجه فرنگی با ساکارز ۱۰ درصد قبل از انبار شدن در دمای ۲۰ درجه سانتی گراد به مدت ۷۲ ساعت در تاریکی باعث بقای بهتر آنها می شود قرار دادن تعداد زیادی نشا در بسته های محکم از خنک شدن سریع گیاه جلوگیری و باعث کاهش بقای نشا میگردد (۱۳).
در سبزی هایی مانند گوجه فرنگی وضعیت هیدرات کربن گیاه عامل اصلی تولید ریشه های جدید است. تیمار نشای گوجه فرنگی با محلول ساکارز ۱۰ درصد باعث افزایش پتانسیل ریشه زایی می شود.

کوددهی قبل از کاشت نشا

برخی میزان کود نیتروژن خالص را ۳۰ گرم در متر مربع فسفر خالص را ۲۵ گرم در متر مربع و پتاسیم خالص را ۵۵ گرم در متر مربع ذکر کرده اند (۱۴). میزان فسفر خالص از ضرب میزان P2O5 در عدد ۸۳/۰ و میزان پتاسیم خالص از ضرب K20 در عدد ۸۳/0حاصل می شود.

تراکم کاشت

معمولا تراکم بوته ۳-۲ گیاه در متر مربع می باشد،به عبارتی ۴/۰-۳۵/۰ متر مربع فضا برای هر گیاه لازم است.

رشد رویشی

دوره نونهالی گوجه فرنگی کوتاه و بعد از گذشت ۳ هفته از بزرگ شدن لپه ها، انتقال به مرحله زایشی شروع می شود. معمولا ۱۱-۳ برگ قبل از اولین گل آذین تشکیل می شود. اگر تعداد برگ قبل از آغازش گل بسیار کم باشد ذخیره آسیمیلات ها برای برگ و میوه کافی نیست. در انواع رشد معین ۳-۲ گل آذین روی ساقه اصلی تشکیل می شوند که با فاصله ۲-۱ برگ از هم جدا می شوند. در انواع رشد نامعین گل آذین ها به طور مداوم در بین برگها (که بسته به رقم و شرایط محیطی متفاوت و معمولا ۳ برگ است) تشکیل می گردند در انواع گوجه فرنگی با رشد نامعین، رشد رویشی و زایشی در طول عمر گیاه ادامه می یابد. رقابت شدید بین برگهای در حال نمو و مریستم انتهایی بر زودرسی و برداشت عملکرد کل اثر می گذارد در شدت نور بالا، آسیمیلات کافی برای فعالیت مریستم و برگ وجود دارد،اما در شرایط نامساعد دمای بالا یا نور کم برگهای جوان محل مصرف قوی تر نسبت به مریستم هستند در نتیجه باید برگهای جوان را به طور مداوم قطع نمود.
رشد رویشی گوجه فرنگی نیاز به نوسانات دمایی دارد نور مداوم باعث کلروز برگ،بزرگ شدن سلول های پارانشیم نردبانی (Palisade) تغییر در ساختار پلاستیدها و ناپدید شدن دانه های نشاسته می شود نوسانات کافی دما در طی روز باعث جلوگیری از اثرات منفی نور مداوم می شود.میزان آغازش برگ با افزایش دما و شدت نور روزانه افزایش می یابد (۱۳).
رشد ریشه نسبت به شاخه در شدت نور بالا بیشتر است در نتیجه نسبت شاخه ریشه کاهش می یابد. با افزایش دما رشد طولی شاخه و نسبت وزن خشک شاخه ریشه افزایش می یابد. عواملی که باعث افزایش نسبت فوق می شوند رشد زایشی را کاهش می دهند.

هرس و تربیت بوته

هرس شامل حذف کلیه شاخه های فرعی و نگهداری تنها یک ساقه تا مرحله آخر رشد می باشد. به این منظور یک سیم گالوانیزه در ارتفاع دو متری گیاه قرار گرفته و بوته ها به آن بسته می شود. پس از رسیدن گیاه به ارتفاع دو متری هدایت بوته ها به دو روش صورت می گیرد. در روش اول بوته به طرف پایین هدایت می شود و در روش دوم قسمت های اولیه ساقه که محصول خود را تولید کرده اند به هم پیچانده شده و ساقه اصلی در امتداد قیم به طرف بالا هدایت می شود. گاهی در ساقه فرعی در انتهای گیاه نگهداری شده تا در صورت صدمه به جوانه انتهایی یکی از سانه های فرعی به عنوان ساقه اصلی انتخاب شود.

گل دهی

تعدادی از جوانه های کنار برگ القا شده و به جوانه گل تبدیل میشوند و تعدادی به رشد رویشی خود ادامه داده و تبدیل به شاخه جانبی می شوند. گل آذین گوجه فرنگی گرزن و دارای یک محور اصلی با برگهای جانبی بدون براکته می باشد. رشد فعال جوانه نزدیک به محور آخرین برگ بین دو برگ دیده می شود تا در کنار برگ تشکیل شده باعث انتقال گل آذین از محل انتهایی به بالاتر از برگ شده به همین دلیل گل آذین دربین دو برگ دیده می شود تا در کنار برگ.

گرده افشانی

گوجه فرنگی گیاهی است که دارای اندام نر و ماده و خود گرده افشان است و در محیط های طبیعی به وسیله باد و حشرات نیز گرده افشانی می شود در یک محیط گلخانه ای برای اطمینان از بیشینه تشکیل میوه باید به گرده افشانی توجه شود. گوجه فرنگی در شرایط گلخانه به وسیله گرده افشان های مکانیکی یا توسط زنبورهای عسل زمان قرار دادن کند و وقتی است که ۵۰ درصد گل ها باز باشند یا زنبور مقدس با زنبور بامبل گرده افشانی می شود. تعداد یک کندوی زنبور عسل برای گلخانه های کوچک کافی است ولی در سطح یک هکتار نیاز به ۷ تا ۸ کندو می باشد.

گرده افشان های مکانیکی با باتری کار می کنند و ۲ نوع اند:

لرزاننده های دستی که دارای یک میله هستند که به خوشه گل تماس داده شده و اثر می گذارند. این روش نیاز به کارگر دارد و کارگران باید هر گیاه را ۲ تا ۳ روز در هفته در طول گلدهی گرده افشانی کنند. دستگاه گرده افشانی الکتریکی باید به دم گل آذین وصل شود نه به دم گ. معمولا خوشه گل (نه گلچه) به مدت نیم ثانیه لرزانده می شود.
همچنین استفاده از هواکشها برای گرده افشانی نیز روش دیگر است. ولی ممکن است در گسترش بیماریهای هوازاد مانند بوتریتیس موثر باشد.
روش آسان برای گرده افشانی استفاده از زنبورهای مقدس است. این زنبورها که گزیدن نسبتا بدون درد دارند دارای در گونه به نام های Bombus occidentalis, B.patiens هستند و هر دارند ساله یک کلون جدید تشکیل می دهند که تنها یک ملکه دارد و در زمستان به خواب می روند. این ملکه در بهار شروع به تشکیل کلون جدیدی میکند که در وسط تابستان کلون زیاد شده و در انتهای تابستان زنبورها شروع به مردن می کنند و فرایند دوباره آغاز می شود.
مشکلات ناشی از گرده افشانی ضعیف شامل تشکیل میوه های بدشکل میوه های کوچک و ریزش گل (عدم گرده افشانی) می باشد. موانع گرده افشانی عبارتند از تنش گرما، تنش سرما، تنش خشکی، رطوبت بالا، کمبود مواد غذایی مسمومیت مواد غذایی و فقدان عامل انتقال گرده.
تنظیم کننده های رشد در شرایط نامطلوب گرده افشانی جهت کمک به میوه دهی به کار می روند.
این مواد عبارتند از اسید نفتالین استیک، اسید اندول استیک،اسید پاراکلرو فنوکسی استیک (۵۰) پی پی ام روی خوشه گل ۱۴-۷ روز یک بار)، اسید ۲ و ۴ دی کلرو فنوکسی استیک (۱۰-۵ پی پی ام در زمان تمام گل) و اسید بنا نفتوکسی استیک (۱۲).
در زمان گرده افشانی باید کمینه دما ۳/۱۸ و بیشینه دما ۴/۲۹ درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی گلخانه حدود ۷۰ درصد باشد (۱۱). رطوبت کمتر از ۶۰ درصد به مدت طولانی باعث خشک شدن کلاله و عدم چسبندگی گرده به آن می شود و رطوبت بیش از ۸۰ درصد باعث چسبیدن دانه های گرده به هم و عدم آزاد شدن آنها می شود در مناطق مرطوب یافتن زمانی که رطوبت در حد مطلوب باشد بسیار مهم است و بهترین ساعات گرده افشانی در مناطق مرطوب ساعت ۱۴-۱۱ است. در شرایط بسیار مرطوب باید هوا را قبل از گرده افشانی خشک کرد. برای این کار سیستم حرارتی را به مدت ۶۰-۳۰ دقیقه قبل از گرده افشانی روشن و پس از این مدت باید گلخانه را تهویه نمود تا به دمای مطلوب برسد. این کار باعث خشک شدن گلها و بهبود انتقال گرده می شود.

هرس و تنک کردن میوه

هدف از هرس بهبود اندازه و یکنواختی اندازه میوه است. هرس شامل حذف میوه های کوچک هر خوشه و نگهداری ۵-۴-۳ تا از بهترین آنها حذف میوه های بد شکل که در این تشکیل شده اند و یا حذف کوچکترین میوه ها که معمولا آخرین میوه های تشکیل شده در هر خوشه هستند می باشد.

تغذیه

نیاز گوجه فرنگی به مواد غذایی بسیار زیاد است و در خاک متوسط تا غنی از نظر فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم بیشترین رشد را دارد نیاز آن به پتاسیم کلسیم و آهن زیاد و به نیتروژن منیزیم، فسفر، گوگرد، بر منگنز و روی متوسط است (جدول ۵-۱۳ ) (۱۱). برای تولید گوجه فرنگی با مواد جامد محلول زیاد، مقدار مصرف و جذب پتاسیم و کلسیم باید زیاد باشد.
در خاک ضعیف از نظر کلسیم و تحت تنش آبی ناهنجاری فیزیولوژیکی پوسیدگی گلگاه (BER) دیده می شود. در ابتدای رشد باید مقدار فسفر متوسط تا زیاد باشد. اگر مقدار فسفر بسیار زیاد و pH بالا بیشتر از ۵/۷) باشد ممکن است کمبود روی اتفاق افتد.