تغذیه گیاهان گلخانه ای

گیاهان نیز مانند انسانها برای رشد و نمو به مواد غذایی نیاز دارند. فتوستز تامین کننده هیدرات کربن است و به علاوه لازم است عناصر معدنی خاصی از محیط ریشه جذب گیاه شود. جذب عناصر توسط ریشه اختصاصی نیست به این معنی که وجود عناصر خاصی در گیاه دلیل بر ضروری بودن آن برای رشد و نمو نیست گیاه قادر به تشخیص مواد جذب شده از خاک نیست. چون اگر چنین بود علف کشها را جذب نمی کرد. شرایط ضروری بودن عنصر این است که فقدان عنصر رشد رویشی و زایشی را با مشکل مواجه کند با به کار بردن عنصر، علایم کمبود بر طرف شود و عنصر مستقیما در تغذیه گیاه نه در فعالیتهای شیمیایی با میکروبیولوژیکی خاک با محیط کشت موثر باشد. سلنیم و سیلیکون توسط گیاه جذب می شوند و گاهی جذب این عناصر آن قدر شدید است که خوک هایی که از این گیاهان تغذیه میکنند در اثر مسمومیت می میرند.
برخی حشره کش ها که به خاک اضافه می شوند از طریق سیستم آوندی به تمام قسمت های گیاه منتقل و در اثر تغذیه حشره از شیره گیاه منجر به مرگ آن می شود.
نود درصد وزن گیاه را آب و ۹۰ درصد وزن ماده خشک را کربن هیدروژن و اکسیژن تشکیل می دهد و ۱۰ درصد باقیمانده را ۱۴ عنصر ضروری تشکیل میدهد. (عنصر شامل عناصر بر مصرف و کم مصرف و کلر و سدیم می باشند).

در مورد محصولات ما بیشتر بدانید

توزیع مواد معدنی در گیاه

اگر برگ در دمای ۵۰ درجه سانتی گراد به مدت ۴ ساعت قرار داده شود. مشخص می شود که ۹۵-۹۰ درصد برگ را آب تشکیل می دهد و دارای ۱۰-۵ درصد ماده خشک می باشد و ۲۵/۱ درصد وزن خشک گیاه را مواد معدنی تشکیل می دهند. میزان مواد معدنی بستگی به نوع گیاه نوع ،اندام یا بافت و سن آن دارد. میزان مواد معدنی در بذر بیشتر از میوه و در ریشه کوچک بیشتر از ریشه بزرگ می باشد. دی اکسید کربن خاک در ترکیب با آب تشکیل اسید کربنیک می دهد که باعث شکستن مواد آلی خاک ذرات خاک و کودها میدشود و باعث آزاد شدن یون ها و جذب آنها توسط ریشه می گردد.

ظرفیت تبادل کاتیونی خاک

ظرفیت تبادل کاتیونی به میزان بار منفی ذرات خاک مربوط می شود و بر حسب واحد اکی والان بر ۱۰۰ سانتی متر مکعب خاک بیان می شود. چون غلظت اکثر عناصر غذایی در داخل ریشه بیشتر از محیط رشد است. برای جذب مقادیر اضافی نیاز به انرژی است که از طریق شکستن قند حاصل می گردد. میزان تبادل کاتیونی رس بیشتر از مواد آلی است. آنیون ها به علت منفی بودن بار کلوییدهای خاک جذب نمی شوند بنابراین یا باید توسط گیاه جذب شوند و یا از طریق آبشویی از دست روند در خاکهای شنی شستشوی آنیون ها بسیار شدید است و باید مرتب کوددهی شود. اگر آنیون های زیادی در محلول خاک باشند. مجموع نمکهای قابل حل خاک ( Total Soluble Salts) خیلی زیاد می شود و باید با آبشویی آنها را حذف کرد.

PH

بیانگر میزان اسیدی یا بازی بودن خاک است و بر حسب لگاریتم عکس یونهای هیدروژن بیان می شود. pH برابر6، ۱۰ برابر اسیدی تر از pH برابر ۷ است و pH برابر ۵، ۱۰ برابر اسیدی تر از pH برابر ۶ است. بنابراین اگر ۵/۴ کیلوگرم آهک برای افزایش pH از ۵ به ۶ لازم باشد. ۴۵ کیلوگرم آهک برای افزایش pH از ۵ به ۷ لازم است. در pH های بالا و پایین عناصر غذایی یا سایر مواد شیمیایی خاک ترکیب و از دسترس گیاه خارج می شوند. در pH خیلی اسیدی عناصر کم مصرف آلومینیوم و آهن سه ظرفیتی ترکیب می شوند. در pH قلیایی عناصر کم مصرف کربنات کلر و سولفات ترکیب و غیر محلول میشوند.
pH مناسب کشت خاکی ۸/۶-۲/۶ ،کشت بدون خاک ۶-۴/۵ است. علل پایین بودن pH برای کشت بدون خاک:
۱- مقدار آلومینیوم، منگنز و آهن بسیار کمتر از حدی است که بتواند در گیاه سوختگی ایجاد نماید و باعث تثبیت فسفر شود.
۲- برای افزایش pH و رساندن آن به حد لازم به مقدار زیادی کلسیم و منیزیم نیاز است.
در pH سیدی، آهن، منگنز، آلومینیم جذب و فسفر تثبیت می شود، اما جذب کلسیم، منیزیم، گوگرد و مولیدن کاهش می باید.در pH قلیایی جذب فسفر آهن، منگنز، روی، مس و بر کاهش می باید.
بستر کشت گلخانه (خزه ها و پوست کاج) دارای pH اسیدی است و باید سنگ آهک کشاورزی( دولومیت) به آن اضافه کرد. سنگ آهک معمولی فقط کلسیم دارد. اگر اندازه ذرات سنگ آهک کمتر از ۲۵/۰ میلی متر باشد به سرعت در آب حل شده و باعث افزایش شریع pH می شود و اثر منفی دارد.

عناصر پر مصرف:

نیتروژن

نیتروژن به صورت اوره، نیترات و آمونیوم مصرف می شود. نیتروژن در خاک کاملا متحرک است. بنابراین علایم کمبود آن در برگهای پیر مشاهده. می شود. گیاهان جوان آمونیوم را بهتر از نیترات جذب می کنند برنج تمامی نیتروژن خود را به صورت آمونیوم دریافت می کند. مواد آلی در اثر تجزیه توسط میکروبها و واکنشهای شیمیایی باعث آزاد شدن نیتروژن می شوند. همچنین نیتروژن آمونیومی توسط باکتریهای نیتریفیکاسیون (نیتروزوموناس) تبدیل به نیتریت شده (نیتریت برای گیاه سمی است) و توسط باکتری نیتروباکتر تبدیل به نیترات می شود. نیتروژن جذب شده توسط گیاه به صورت آمید در می آید و آمید با اسید ترکیب شده و تولید اسید آمینه می کند. میزان نیتروژن در برگ گیاه داوودی ۶-۵ درصد( ۶۰۰۰۰-۵۰۰۰۰ پی پی ام) می باشد.
تمام ۱۲ عنصر (به جز نیتروژن و پتاسیم) را در یک مرحله به بستر اضافه می کنند. ولی این در عنصر به مدت طولانی در محیط رشد باقی نمی مانند که بتوان استفاده از آن را در یک مرحله توصیه کرد مگر این که کودهای دیر حل شونده که به آرامی تجزیه می شوند، مصرف شوند. در غیر این صورت به طور ممتد و به صورت محلول در طول دوره رشد و نمو در اختیار گیاه گذاشته می شود.
ابتدا نیتروژن و پتاسیم را با غلظت کم ۲۵۰-۹۰ بی پی ام از هر یک در هر مرحله آبیاری مصرف می کنند ۵-۳/۱ گرم کود با ۲۰ درصد نیتروژن در لیتر معمولا غلظت ۲۰۰ پی پی ام برای بسیاری از گیاهان مناسب است. سپس غلظت را هر ۱۵ روز یک بار افزایش می دهند. نیتروژن با غلظت ۲۴۰ پی پی ام و پتاسیم ۲۴۰ پی پی ام برای گیاهان حساس مانند بگونیا و تا ۷۲۰ پی پی ام(۶/۳-۲/۱ گرم کرد با ۲۰ درصد نیتروژن در لیتر آب )برای گیاهانی مانند بنت القنسول مصرف می شود.
واکنش گیاهان به اوره و آمونیوم یکسان است بهترین رشد با استفاده از مخلوط نیترات با آمونیوم با نیترات با اوره حاصل می شود. ویرایش
pH لازم برای فعالیت باکتری های تبدیل کننده نیتروژن آمونیاکی به نیتراتی در خاک کمی بالاتر از ۷ است و در خالی که pH ۶-۷ است. جمعیت باکتری ها به اندازه کافی زیاد است تا میزان بیشتری آمونیوم و دوره مورد مصرف در نسبت کودی ۲۰-۲۰-۲۰ را تبدیل به نیترات کرده و کاهش دهند. در PHبیشتر از ۶ امکان تغییر شکل کودی و افزایش رشد جمعیت باکتری ها در بسترهای بدون خاک وجود نداشته و باید نسبت کودی ۲۰-۱۰-۲۰ باشد که محتوی ۴۰ درصد نیتروژن آمونیاکی است. سوختگی آمونیاکی در زمستان بیشتر از تابستان است. زیرا در زمستان دمای محیط ریشه کم است و فعالیت باکتری های نیترات ساز نیز کاهش می یابد و در نتیجه مقدار آمونیوم زیاد و باعث سوختگی می شود.
بیشینه نیتروژان بتوانی قابل قبول در آب آشامیدنی در اروپا ۲۳ پی پی ام و در آمریکا ۴۵ چی پی ام می باشد. نیتروژن نیتراتی باعث افزایش pH و نیتروژن آمونیاکی باعث کاهش PH خاک می شوند در تغذیه نیتروژنی به چند نکته باید توجه داشت.

نوع محصول

میزان نیتروژن در گل داوودی6-۵ درصد و در گل رز ۴-۳ درصد می باشد و گیاهان پیازی (لاله نرگس و سنبل) نیازی به نیتروژن اضافی ندارند ،چون پیاز دارای نیتروژن کافی می باشد.

مرحله نمو گیاه

نشا های جوان و ظریف و قلمه های ریشه دار شده باید با غلظت کم تغذیه شوند. اکثر گیاهان (به ویژه داوودی و میمون) در مراحل اولیه رشد نیاز به نیتروژن بیشتر دارند و با بالغ شدن و افزایش قدرت ساده نیاز به نیتروژن کاهش می باید.

فصل سال

وقتی شرایط رشد مهیا است. شکل آمونیومی بهتر است چون در اثر دمای بالای خاک آمونیوم تبدیل به نیتریت و در نهایت تبدیل به نیترات شده و جذب گیاه می شود. در اواخر پاییز زمستان و اوایل بهار دمای خاک پایین است و میزان تبدیل آمونیوم به نیترات خیلی کم است. بنابراین باید کود نیتراتی مصرف شود. نیترات شکل بهتر قابل جذب توسط گیاه است.

فسفر

به صورت ارتوفسفات اولیه (H2PO4-)، ارتوفسفات ثانویه (PO42-) و فسفر آلی جذب گیاه می شود. اکثر فسفر به صورت ارتوفسفات اولیه جذب گیاه می شود. فسفر در گیاه نسبتا متحرک است. نسبت نیتروژن به فسفر در گیاهان زینتی ۲۰-۱۸/۱ می باشد. کمبود فسفر باعث ارغوانی باعث کمبود آهن و زیادی آهن باعث کمبود فسفر می شود. شدن برگ می شود. فسفر و آهن به صورت آنتاگونیست عمل می کنند به این ترتیب که افزایش فسفر باعث کمبود آهن و زیادی آهن باعث کمبود فسفر می شود.

پتاسیم

اکثر خاک ها دارای مقدار زیادی پتاسیم هستند، اما تنها مقدار کمی از آنها به راحتی جذب گیاه می شود. در بیشتر مواقع کود پتاسیم در حد مصرف لوکس است. سدیم و لیتیم تا حدی جایگرین پتاسیم می شوند. پتاسیم در گیاه متحرک است. بنابراین مقدار آن در بافت جوان فعال بیشتر از بافت پیر است. مقدار پتاسیم در گیاه بیشتر از همه عناصر یک ظرفیتی است. میزان آن در گل داوودی ۶-۵ درصد (۵۰۰۰۰-60000پی پی ام) در میخک ۹ درصد (۹۰۰۰۰۰) پی پی ام) و در گل رز ۲-۳ درصد (۳۰۰۰۰-۲۰۰۰۰ پی پی ام) می باشد.

کلسیم

کلسیم به صورت پکنات کلسیم در لایه میانی دیواره سلولی برگ وجود دارد. سفتی گیاه به خاطر وجود کلسیم است گیاه زینتی دیفن باخیا دارای کریستال کلسیم است. اگر برگ این گیاه جویده شود اکسالات وارد بافت زبان و گلو شده و باعث تورم همیشگی و احتمالا خفگی می شود. کلسیم در گیاه غیر متحرک است و علایم کمبود در برگهای جوان دیده می شود. کمبود کلسیم باعث نمو جوانه جانبی و در نتیجه توقف نمو جوانه انتهایی میشود. برگ میخک در اثر کمبود کلسیم به صورت زاویه ۹۰ درجه در می آید (Dieback) میزان کلسیم در گل داودی ۶-۱ درصد (۶۰۰۰۰-۱۰۰۰۰۰ پی پی (م) می باشد.اگر مقدار کلسیم کمتر از ۱ درصد باشد. رشد طبیعی گیاه کاهش می یابد.
منیزیم از عناصر متحرک در گیاه است و کمبود آن باعث کلروز بین رگبرگی در برگهای پیر می شود و در صورت کمبود شدید کل برگ زرد کم رنگ شده و در نهایت قهوه ای و از بین می رود. در گل داوودی افزایش پتاسیم باعث کمبود منیزیم میشود بنابراین پتاسیم از جذب منیزیم جلوگیری می کند. در این صورت فقط با کاهش پتاسیم کمبود منیزیم رفع می شود نه با افزودن سولفات منیزیم، میزان آن در گل داودی ۱-۳/۰ درصد وزن خشک (۱۰۰۰۰-۳۰۰۰ پی پی ام) می باشد.اگر میزان منیزیم در گیاه به ۳/0درصد برسد منجر به کاهش رشد گیاه می شود.

گوگرد

گوگرد به صورت سولفات از خاک و دی اکسید گوگرد از هوا جذب می شود. علایم کمبود آن شبیه کمبود نیتروژن است.

عناصر کم مصرف

عناصر کم مصرف به صورت محلول در آب آبیاری و یا محلول پاشی و یا مخلوط با عناصر پر مصرف به صورت سرک پس از کاشت و سبز شدن گیاه در طول دوره رشد مصرف می شود. عناصر کم مصرف در بستر بدون خاک بیشتر از بستر خاکی مورد نیاز است و معمولا کمبود آنها بیشتر مشاهده می شود.
سدیم و کلر در بستر کاشت و در محیط ریشه و یا از طریق مصرف کودهای دیگر تامین و یا هنگام آبیاری همراه آب وارد محیط ریشه میشود. تنها گل میخک به مصرف مستقیم و خیلی کم سدیم نیاز دارد.

آهن

شکل فعال آهن در گیاه به صورت آهن دو ظرفیتی است. آهن سه ظرفیتی در بافتهای گیاه نگهداری و برای گیاه قابل استفاده نیست حتی در صورت فراهم بودن آهن سه ظرفیتی علایم کمبود آهن مشاهده می شود. آهن در گیاه غیر متحرک است و علایم کمبود آن به صورت کلروز بین رگبرگی در برگهای جوان دیده میشود افزایش آهک و کلسیم باعث کمبود آهن می شود. چون آهن در خاکهای اسیدی در دسترس گیاه قرار میگیرد افزودن موادی با بنیان اسیدی باعث رفع کمبود آهن می شود. آهن به صورت کلات آهن (مانند سکوسترن) مصرف می گردد. میزان آن در برگ گیاه داودی ۴۰۰-۱۰۰ پی پی ام میباشد. کلات ها معمولا تثبیت نمی شوند و اهمیت آنها به خاطر دیر آزاد شدن و تدریجی بودن روند تجزیه و جذب آب است. کلات ها به دو روش جذب می شوند:
کلات توسط گیاه جذب شده و در داخل گیاه عناصر کم مصرف آزاد میشوند.
عناصر کم مصرف از کلات آزاد شده و جذب گیاه میشود سرعت کمتر از حالت اول است.

بر

بر در گیاه غیر متحرک است و علایم کمبود به صورت عدم رشد مریستم انتهایی شاخه و ریشه و تشکیل تعداد زیادی شاخه جانبی در قسمت بالایی ساده (Waches Broom) در گل رز و داودی و گل میمون ظاهر می شود. افزایش پتاسیم در گل میخک باعث کمبود بر می شود. میزان آن در برگ گل داودی ۱۰۰-۲۵ پی پی ام می باشند. غلظت بیش از ۱۰۰ پی پی ام باعث سوختگی لبه برگ می شود. علایم مسمومیت ابتدا در برگهای پیر و سپس به ساقه سرایت می کند.

منگنز

منگنز به صورت یون دو ظرفیتی جذب گیاه می شود. در گیاه غیر متحرک است و علایم کمبود ان که شبیه کمبود آهن است در برگهای جوان دیده می شود. منگنز مستقیما از طریق برگ جذب گیاه می شود افزایش میزان بر باعث کمبود آهن در گیاه میگردد. میزان آن در گل داودی ۵۰۰-۲۵۰ پی پی ام می باشد. بارندگی زیاد باعث کاهش اکسیژن و تبدیل منگنز ذخیره شده در خاک به شکل قابل استفاده و سوختگی ناشی از مسمومیت منگنز میشود راه حل آن زه کشی بستر و تهویه مطلوب است.

مس

مس به صورت یون دو ظرفیتی جذب می شود. علایم کمبود آن شبیه کمبود بر است. خاک های هوموسی و پیتی دارای کمبود مس هستند. میزان آن در گل داودی ۵۰-۲۰ پی پی ام می باشد.

روی

روی به صورت یون در ظرفیتی جذب میشود قارچ کش ها دارای عنصر روی هستند. کمبود آن باعث توقف رشد و عدم تشکیل بذر می شود. کمبود آن باعث نوعی کلروز خاصی به نام Mottle Leaf در هلو و مرکبات میشود. میزان آن در برگ گل داوودی ۵۰-۲۰ پی پی ام می باشند.

مولیبدن

مولیبدن در گیاه متحرک است. اولین علایم کمبود آن شبیه کمبود نیتروژن است و برگهای پایینی گیاه رنگ سبز خود را از دست می دهند. در گیاهی با کمبود مولیبدن نیترات به خوبی جذب نمی شود. حتی اگر مقدار زیادی از آن در خاک وجود داشته باشد. PH بزرگتر با مساوی ۶ مناسب جذب مولیدن از خاک است در PH کمتر از ۶ مولیبدن توسط کلویید خاک تثبیت می شود. و برای گیاه قابل استفاده نیست.

کلر

به صورت یون کلرید جذب گیاه می شود. علایم کمبود آن سوختگی نوک با کنار برگ (Scorching پژمردگی،کلروز و برنزه شدن برگهای پیر و زردی زودتر از بلوغ و ریزش برگ است و باعث کاهش اندازه برگ و کند شدن رشد می شود. یون کلرید باعث آلودگی آب نهرها می شود. نمک طعام و کلرید پتاسیم مورد استفاده برای ذوب برف خیابان ها باعث آلودگی آبهای زیرزمینی می شوند.

سایر عناصر

شامل آلومینیم، سدیم و سیلیسیم است که به مقدار زیاد در بافت برگ دیده می شود. سدیم بیش از ۱۰۰۰۰ پریرام در بافت برگ میخک باعث عدم بازشدن جوانه گل می شود. در آزالیا میزان ۶۰۰۰ پی پی ام سدیم باعث سوختگی برگ و کاهش رشد می گردد.
بیشترین میزان آلومینیم در ریشه وجود دارد. گیاهان کاشته شده در خاکهای اسیدی دارای میزان آلومینیم بیشتری نسبت به خاکهای قلیایی هستند. آلومینیم در pH پایین در دسترس گیاه قرار می گیرد. در هورتانسیا رنگ گل وابسته به مقدار آلومینیم آزاد در خاک است. آلومینیم کافی باعث آبی شدن رنگ گل و کمبود آن باعث صورتی با قرمز شدن رنگ گل می شود. گل کاران با کوددهی فسفر، قابلیت دسترسی به آلومینیم آزاد خاک را کنترل میکنند. فسفر یون آلومینیم را در بر گرفته و از جذب آن توسط گیاه جلوگیری می کند.

کاه غلات دارای سیلیسیم است. به استنای اکسیژن میزان سیلیسیم خاک نسبت به سایر عناصر بیشتر است سیلسیم بر ظرفیت تبادل کاتیونی خاک اثر می گذارد و زیادی سیلیسیم باعث افزایش این ظرفیت شده و در نهایت منجر به باروری خاک میشود.
فلور به میزان ۴-۳ پی پی ام در آب وجود دارد. در برخی شهرها ۱ پی پی ام فلور را به آب اضافه می کنند. گیاهان خانواده لیلیاسه بسیار حساس به این عنصر بوده و در ۲۵/۰ پی پی ام نوک برگ آن دچار سوختگی میشود. در pH ۵/۶-۶ یون فلور توسط کلسیم نگهداشته شده و قابل جذب گیاه نیست کارخانه های تولید کود سوپر فسفات تولید مقدار زیادی فلور در هوا می کنند که باعث آلودگی هوا می شود.

مصرف کودها به صورت محلول

کودهای مورد مصرف باید ۱۰۰ درصد در آب سرد محلول باشد. اکثر کودها در آب گرم قابل حل هستند. می توان کودهای جامد را در آب حل کرده ۲۴ ساعت آن را نگهداری کرد تا مواد غیر ضروری آن ته نشین شود آنگاه محلول صاف و بدون رسوب مصرف می شود حلول ۱۰-۱ حلالیت کودهای شیمیایی مختلف را نشان می دهد.

شاخص شوری

اصولا کودها حاوی نمک هستند و وقتی به خاک اضافه میشوند میزان نمک خاک را افزایش می دهند. انتخاب کرد مناسب کمک میکند تا غلظت نمک خاک در حد پایین حفظ شود. منظور از شاخص شوری اثری است که کودهای مختلف روی میزان شوری خاک دارند. شاخص شوری نیترات سدیم را ۱۰۰ در نظر میگیرند و شاخص شوری سایر کودها را بر اساس آن و رتبه بندی می کنند. اگر آزمایش خاک نشان دهد که باید به خاک نیتروژن اضافه شود و قرار باشد ۴۵۰ گرم نیترات سدیم با ۱۶ درصد نیتروژن و شاخص شوری ۱۰۰ به ۲۸/۹ متر مربع اضافه شود می توان از کودهای مختلف برای افزایش نیتروژن خاک استفاده کرد می توان ۴۵۰ گرم کود نیترات کلسیم با ۵/۱۵ درصد نیتروژن و با شاخص شوری ۵۳، ۲۳۰ گرم نیترات آمونیوم ۵/33درصد با شاخص ۵/۵۲، ۱۷۶۰ گرم سولفات آمونیوم ۲۰ درصد با شاخص شوری2/۵۵ را استفاده نمود در میان کودهای ذکر شده انتخاب کودی با شاخص شوری کمتر نسبت به نیترات سدیم یا شاخص شوری ۱۰۰ در اولویت قرار دارد. چنین استنباطی در مورد انتخاب سایر کودها می تواند مفید باشد. جدول ۲-۱۰ شاخص شوری کردهای مختلف را نشان میدهد.

جدول۱۰-۱- حلالیت کودهای شیمیایی مختلف

تعیین نیاز غذایی گیاهان

دو روش برای تشخیص نیاز غذایی گیاهان وجود دارد که عبارتند از آزمایش خاک و آزمایش بافت گیاه (شاخساره)

جدول ۱۰-۲- شاخص شوری کودهای مختلف( وقتی به میزان مساوی مصرف شوند)

نیترات سدیم با شاخص ۱۰۰ به عنوان عدد پایه در نظر گرفته شده است.

آزمایش خاک

برای آزمایش خاک باید نمونه هایی از جاهای مختلف بستر کشت یا از گلدانهای مختلف گرفته شود. باید ۱ سانتی متر از خاک سطح الارض را کنار زد به علت تجمع اصلاح در اثر تبخیر و عدم فعالیت ریشه در این منطقه کمیته از ۱۰ قسمت نمونه برداری و پس از مخلوط کردن آنها در مجموع یک نمونه ۵۰۰ سانتی متر مکعبی آماده با هم مخلوط خشک غربال شده و به آزمایشگاه منتقل می شود. قبل از انتقال نمونه ها به آزمایشگاه باید آنها را خشک و بدون تاخیر منتقل نمود.
معمولا نیتروژن نیتراتی و آمونیومی فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، pH و EC خاک تعیین می شود. با توجه به این که آزمایشگاه های مختلف روشهای مختلفی را برای تعیین عناصر به کار می برند مقایسه نتایج آزمایشگاه های مختلف چندان صحیح نمی باشد. نتایج آزمایش خاک نشان دهنده میزان عناصر موجود در خاک میباشد. این که گیاه حاوی این عناصر غذایی باشد یا خیر به عوامل دیگری از جمله بر همکنش عناصر با هم بستگی دارد. ممکن است به رغم وجود عنصری به مقدار کافی در گیاه علایم کمبود آن مشاهده شود.

آزمایش بافت گیاه (شاخساره)

در این روش از برگ با سایر قسمتهای گیاه برای تعیین میزان عناصر غذایی موجود در گیاه استفاده میشود. این روش بسیار پیچیده تر از آزمایش خاک است. بهتر است از برگهای بالغ و کاملا توسعه یافته استفاده شود. در تجزیه برگ عناصر پر مصرف نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم به صورت درصد و عناصر کم مصرف منگنز، روی مس ،آهن، بر آلومینیم و سدیم بر اساس قسمت در میلیون بیان میشوند تجزیه برگ تنها مواد غذایی جذب شده توسط گیاه را درست قبل از نمونه گیری نشان میدهد و نشانگر مواد غذایی ذخیره خاک و مواد جامد قابل حل خاک نیست. مزیت تجزیه یافت برگ نسبت به آزمایش خاک این است که کمبودهای بسیار کم عناصر غذایی را که ممکن است علایم آن چند ماه بعد ظاهر شود نشان می دهد. مثلا کمبود بر در گیاه میخک دو ماه قبل از ظهور علایم قابل تشخیص است. بنابراین قبل از این که گیاه علایم کمبود را نشان دهد کودپاشی انجام و کمبود عنصر غذایی بر طرف می شود.
اطلاعات و آشنایی و تشخیص افراد از تغییرات حاصله در گلخانه در تشخیص کمبودها مهم است. فرد ماهر از نقاط مشکوک ) دارای عارضه نمونه برداری میکند. بهترین روش استفاده از هر دو تجزیه آزمایش خاک و بافت برگ می باشد.

مجموع نمکهای قابل حل(Total Soluble Salts or TSS)

نمک های قابل حل ترکیبات شیمیایی هستند که در محلول خاک حل میشوند و ممکن است برای گیاه مفید یا مضر باشند. اثر کودهای مختلف با مقدار مصرف یکسان بر میزان نمک های خاک بستگی به شاخص شوری آنها دارد که قبلا به آن اشاره شد.
آبی که برای آبیاری گیاهان در گلخانه استفاده میشود باعث افزایش میزان شوری خاک می شود. کودهایی که به خاک داده میشوند باعث افزایش میزان شوری خاک می شوند. همچنین زه کشی نامناسب خاک نیز موجب تجمع نمک ها در خاک میشود. ممکن است پاستوریزه کردن خاک با مواد شیمیایی یا بخار باعث افزایش غلظت نمکهای قابل حل خاک شود.
میکروارگانیسم های زنده خاک دارای نیتروژن به شکل پروتیین هستند و در اثر فرایند پاستوریزاسیون از بین می روند و نیتروژن آنها به شکل آمونیوم وارد خاک شده و غلظت امونیوم خاک افزایش می یابد. از طرف دیگر در اثر بخاردهی جمعیت باکتری های آمونیاک ساز و نیترات ساز کاهش می یابند و مجددا جمعیت باکتریهای آمونیاک ساز افزایش می باید. ولی جمعیت باکتری های نیترات ساز به موازات آن افزایش نمی یابد. در نتیجه میزان آمونیوم خاک افزایش پیدا می کند. قبل از استفاده از چنین خاکی باید با آبیاری سنگین اقدام به شستشوی آمونیوم اضافی از خاک نمود.
معمولا ۸/۲۰۳ – ۸/۱۲۲ لیتر آب در هر متر مربع بستر باید استفاده کرد. اولین آبیاری باعث حل شدن نمک ها و دومین آبیاری باعث خارج کردن نمک ها از خاک می شود.

صدمه شوری به گیاهان

میزان غلظت املاح موجود در محلول خاک و سلولهای ریشه تعیین کننده انتقال مواد از محلول خاک به داخل گیاه است و جریان آب به طرف غاظت بیشتر املاح بوده که معمولا میزان آن در محیط خاک بیشتر از سلولهای ریشه بوده و از این جهت جریان مواد از محیط ریشه به داخل سلول های گیاه می باشد.
معمولا صدمه شوری اسمزی است. در اثر افزایش غلظت نمک در محیط ریشه آب از سلول های ریشه به محیط ریشه کشیده میشود. در نتیجه محتوای سلول به خارج از آن منتقل شده و گیاه دچار پلاسمولیز میشود. وقتی پلاسمولیز در تعداد زیادی از سلول های گیاه روی دهد خشکی فیزیولوژیکی اتفاق می افتد و سلولهای ریشه دچار کم آبی شدید میشوند و در نهایت گیاه از بین می رود با افزایش میزان شوری علایم نمایان تر میشوند در گل میمون کلروز بین رگبرگی اتفاق می افتد. در تعدادی از گیاهان برگهای پایینی قهوه ای می شوند. گیاهان جوان و قلمه های فوق العاده به غلظت الی نمک هستند.

روشهای کاهش نمک بستر محیط ریشه

برای کاهش میزان شوری خاک باید کودهای شیمیایی را به مقدار مناسب مصرف کرد. اگر غلظت نمک به حدی برسد که باعث کاهش رشد شود باید خاک را شستشو داد تا نمک اضافی از خاک خارج شود. میزان آب مورد نیاز ۸/۲۰۳- ۸/122لیتر آب در هر متر مربع بستر می باشد. پس از ۳۰ دقیقه دومین آبیاری باید انجام شود تا نمک ها از خاک خارج شوند. اگر میزان نمک خاک خیلی زیاد باشد سومین یا چهارمین آبیاری نیز مورد نیاز میباشد. زه کشی مناسب خاک باعث خروج نمکها از خاک میشود. شستشوی خاک با آب فقط در خاکی که دارای مواد آلی کافی باشد، توصیه می شود.
مقدار زیادی از نمک حال پس از برداشت از حال خارج می شود اینا خاک خشک و همزمان با اجرای نمکها به قیمت عظمی عالی نقل شده و پس از خشک شدن ۶۰ سانتی متری در بالایی خاک، نمک حذف شده و با خاک جدید جایگزین می شود.

زه کشی مناسب باعث کنترل غلظت نمک می شود برای بهبود زه کشی می توان به بستر ورمی کولیت پیت خزه، این و ماسه اضافه کرد در خاکهای بسیار سنگین می توان با اضافه کردن گچ زه کشی خاک را بهبود بخشید اگر چه گچ با سولفات کلسیم باعث افزایش میزان نمک خاک می شود اما یون کلسیم مانند سیمان عمل کرده و باعث تشکیل خاکدانه بزرگتر می شود که منجر به بهبود زه کشی خاک می شود استفاده ممتد از نیترات سدیم باعث از بین رفتن کلوییدهای خاک شده و خاصیت زهکشی خاک رسی کاهش می باید
به طور خلاصه میزان نمک های قابل حل خالی میتواند توسط آبیاری کافی و استفاده از محیطهای کشت با زهکشی مناسب کنترل شود.

منابع مورد استفاده:

۱. پاول وی ن ۱۳۷۴ مدیریت گلخانه (ترجمه)، جلد اول، سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران ۴۸۳ صفحه

2. Boodley, J. W. 1998. The Commercial Greenhouse. 2nd. Edition, Delmar Publishers. 612 pp.

تالیف:دکتر محمدرضا حسندخت