روش تولید گوجه فرنگی گلخانه ای

برداشت

میزان عملکرد گوجه فرنگی در شرایط مطلوب ۶۳ کیلوگرم در متر مربع یا ۲۱ کیلوگرم در هر بوته می باشد.

مبارزه تلفیقی بیماری ها و آفات در گوجه فرنگی
یک گلخانه تولید گوجه فرنگی می تواند محیط مناسبی برای بیماری های گیاهی باشد. گرما رطوبت محیط، جمعیت بالا و رفت و آمد زیاد موجب استقرار عوامل بیماری های قارچی باکتریایی و ویروسی می گردد.

وجود استاندارد در بسیاری از کشورها به منظور تولید محصولات کشاورزی سالم مانعی برای مصرف بی رویه سموم شیمیایی و تولید محصول بی کیفیت شده است. به طوری که رعایت این استانداردها برای صادرات محصول لازم و در بسیاری از کشورها، کشاورزان برای فروش محصولات خود به منظور مصارف داخلی ملزم به رعایت این استانداردها می باشند.
پایه و اساس این قوانین مدیریت تلفیقی آفات یا IPM1 و به عبارت دیگر مدیریت تلفیقی تولید و کنترل آفات و بیماری ها با IPP2 است.
یک روش موفقیت آمیز برای یک محصول گلخانه ای ارگانیک مدیریت حفاظتی شدید از آفات است. IPM استراتژی است که در تولید ارگانیک استفاده می شود و ترکیبی از ابزار شیمیایی فیزیکی، عملیات زراعی و بیولوژیکی است که برای کمینه کردن خطرات زیست محیطی و سلامت انسان به کار گرفته میشود. این کار یک روش معقول برای کنترل بیماری است که همه عوامل در مثلث بیماری کلاسیک مورد توجه قرار گرفته است ویژگیهای گیاه، اثرات محیط روی بیماری وگیاه و پارازیت که موجب بیماری می شود.
اجزای IPP شامل استراتژی مدیریت و کنترل است. استراتژی مدیریت رعایت کلیه روش های مدیریتی در گلخانه تا قبل از ایجاد بیماری است و استراتژی کنترل شامل اعمال یک سری روشهای مناسب برای از بین بردن بیماری و کنترل آن می باشد.
بسیاری از مشکلات گوجه فرنگی به عوامل محیطی و کشت مانند آب ناکافی، تغذیه، فضا، نور آفتاب، خاک ضعیف، pH پایین ،دماهای خیلی بالا، خسارت ریشه ،کشت خیلی زود یا دیر و گیاهان نشا شده ضعیف مربوط می شود. در یک محیط بسته بسیاری از بیماری ها می توانند گسترش یابند. عوامل بیماری را به روشهای زیادی در تماس با گیاه قرار میگیرند، خاک آلوده یا باقیمانده گیاهی، حرکت هوا، آب و دستهای آلوده وسایل یا لباسها میتوانند بیماری را گسترش دهند. تهویه خوب و چرخش هوا رعایت بهداشت و حفظ دما و رطوبت در حد مطلوب روش های موثر کنترل بیماری در گلخانه است. پرورش دهندگان سبزیهای گلخانه ای مجبورند به مبارزه علیه حشرات بیماریها کنه ها و مدیریت تغذیه ای بپردازند. در این بخش به بررسی هر یک از استراتژی های مدیریت تلفیقی آفات و جزییات آنها پرداخته می شود.

استراتژی های مدیریتی

استراتژی مدیریت رعایت کلیه نکات تاکتیکی و بهداشتی از زمان ساخت گلخانه تا قبل از ایجاد بیماری است مانند کنترل کشت ضد عفونی خاک آبیاری تهویه و تغذیه گیاه است که در اینجا به هر یک از آنها پرداخته می شود.

1.Integrated Pest Management
2.Integrated Production and Protection Management

ساختار گلخانه

اولین اصل در کار گلخانه ای سازه است. سازه گلخانه باید از استانداردهای لازم برخوردار باشد ارتفاع سازه دارای اهمیت زیادی است. هر چه ارتفاع سازه بلندتر باشد به دلیل تهویه بیشتر فضای مناسب برای چرخش ،هوا کنترل آفات و بیماریها راحت تر است کمیته ارتفاع ۳ متر نتیجه گوجه فرنگی در همان مرحله نشا، آلوده به بیماری می شود (۳۷). در نظر گرفته شده است. متاسفانه در ایران به ویژه در مرحله تهیه نشا به این نکته توجه نشده و در چکه کردن سقف در گلخانه به پوشش و اسکلت گلخانه بستگی دارد که باعث گسترش بیماری در گلخانه میشود. سیم هایی که در زیر پوشش پلاستیکی کشیده می شود. به دلیل تجمع قطرات آب روی پوشش و در اثر تماس با این سیم ها باعث چکه کردن می شود. راه حلی که IPM پیشنهاد میکند استفاده از طناب است.
یک مسئله مهم در ساختار گلخانه ای درهای ورودی است که بهتر است برای هر گلخانه دو در،در نظر گرفته شود. به طوری که بین آنها ایستگاهی قرار گیرد و پس از ورود بلافاصله در اول بسته شده و این ایستگاه محلی برای تعویض لباس باشد و پس از وارد شدن به گلخانه در ورودی داخلی نیز بسته شود که بهتر است این درها اتوماتیک باشند.
در ساختار گلخانه باید پنجره هایی برای تهویه بهتر گلخانه در نظر گرفته شود و این پنجره ها و کلیه منافذ با توریهای ضد حشره پوشیده شوند.

رعایت بهداشت

روشهای بهداشتی برای سلامت محصولات تولیدی ضروری است. قبل از کاشت یک محصول لازم است که سراسر گلخانه بازرسی شود توریها درها و دیوارها باید به طور دوره ای به منظور پارگی یا سوراخ های دیگر کنترل شوند. کاربرد خاکپوش اطراف گیاهان و استفاده از کف پوش ها برای معابر به کاهش علفهای هرز و بیماریهای خاک زاد کمک می کند. نگهداری یا کاشت گیاهان آپارتمانی در گلخانه های تولید سبزی کار نامطلوبی است. یک گیاه آپارتمانی به ظاهر سالم می تواند ناقلی برای بسیاری از بیماریهای سبزی ها باشد. بنابراین هیچ محصولی را شاید با گوجه فرنگی همزمان در گلخانه کشت کرد.
در کل دوره تولید گوجه فرنگی باقیمانده گیاهی و بوته های هرس شده، که یک منبع اولیه برای بسیاری از بیماری های گیاهی هستند را باید قبل از ایجاد آلودگی از منطقه دور کرد. همچنین برگها یا میوه های آلوده به بیماری را به محض مشاهده باید حذف نمود.
میزکار باید از مواد بدون منفذ از قبل استیل ضد زنگ باشد و بعد از هر بار استفاده استریل گردد مایع های سفید کننده لباس یک ضدعفونی کننده قابل قبول است که میزان کلر موجود در آن از حد موجود در آب نوشیدنی سالم(ppm4)تجاوز نمی کند.
استریل کردن معمولی دستها پاها و لباسها در زمان رفت و آمد از یک گلخانه به گلخانه دیگر معمولا آلودگی ناشی از رفت و آمد را کاهش میدهد. قبل از وارد شدن در گلخانه دستها باید با آب گرم و صابون شسته شوند. برای افراد سیگاری و مصرف کنندگان توتون، شستشو با ۳-۱ درصد تری سدیم فسفات قبل از شستشو با آب گرم و صابون برای جلوگیری از ورود ویروس موزائیک توتون (TMV) به داخل گلخانه پیشنهاد میشود. زیرا TMV برای مدت طولانی روی لباس می تواند زنده بماند بیش از ۳ سال در یک گنجه (تاریک)، بنابراین باید لباس ها هر روز شسته و در دمای بالا خشک شوند.
شستشوی کف کفش ها با یک حصیر آغشته به مواد ضدعفونی کننده در هنگام ورود به گلخانه به حذف عوامل بیماری را کمک می کند.
اضافه کردن یک راهرو سر پوشیده کوچک بسته به گلخانه به عنوان مکانی برای کفش های غیر آلوده و وسایل و تجهیزات به حذف عوامل بیماری را کمک می نماید.
در مواردی که یک بیماری واگیردار مانند فساد باکتریایی وجود دارد، همه ماشین آلات یا گرده افشان های مکانیکی باید در انتهای هر ردیف با اتانول یا هیپوکلریت سدیم ۵/۰ درصد استریل شوند.

ضد عفونی خاک

وجود بیماری های خاک زاد سبب مشکلات اساسی برای تعداد زیادی از محصولات تجاری از جمله گوجه فرنگی میشود. تا چند وقت اخیر استفاده از مواد تدخینی مانند متیل بروماید روش بسیار موثری برای کنترل قارچ های خاکزاد بوده است. اگرچه متیل بروماید به طور وسیعی استفاده می شود. اما اثر آن روی لایه ازن و سمیت آن برای انسان و حیوانات در طول دوره کاربرد و دوره های مصرف بی رویه بسیار نگران کننده شده است. متیل بروماید در موقع استفاده در هوا تبخیر شده و در آبهای زیرزمینی نیز نفوذ کرده و مورد استفاده انسان قرار می گیرد. به همین دلیل بر اساس قطعنامه مونترال (Monteral Protocol تا سال ۲۰۰۵ هر گونه استفاده از متیل بروماید در ۱۱ کشور توسعه یافته جهان و تا سال ۲۰۱۵ در کشورهای در حال توسعه ممنوع می گردد.
بنابراین پیدا کردن روشهای جایگزین ایمن به جای کاربرد متیل بروماید ضروری می باشد. روش استریل با بخار آب گرم ضد عفونی خاک با خورشید پیوند و کاربرد خاکپوش و یا ترکیبی از آنها روشهای موثری است که IPM پیشنهاد می کنند.

 ضد عفونی کردن با بخار آب

ضدعفونی با بخار آب گرم روشی ارزان و سریع برای ضد عفونی خاک است. که به صورت های مختلفی انجام میشود. در این روش خاک را ابتدا مرطوب کرده و سپس با بخار آب ۷۱ درجه سانتی گراد به مدت ۳۰ دقیقه ضد عفونی میکنند. در این شرایط کلیه عوامل بیماری را از بین می روند. برای از بین بردن بذر علف های هرزی که در دماهای بالاتر از ۷۱ درجه سانتی گراد نیز زنده می مانند. بهتر است ابتدا خاک را مرطوب کرده و اجازه داد ظرف مدت ۱ تا ۲ هفته بذر علف های هرز جوانه زده و سپس با بخار آب گرم ضد عفونی انجام شود. ساده ترین راه ضد عفونی استفاده از لوله های کرباسی برای ضد عفونی می باشد. کمی بعد از بخاردهی باید بلافاصله خاک را هوادهی کرد تا از تشکیل مواد سمی در خاک جلوگیری شود.

 ضد عفونی با خورشید

آزمایش های انجام شده نشان می دهند که ضد عفونی بستر کشت گوجه فرنگی با خورشید. به مدت ۲ تا ۶ هفته باعث کاهش جمعیت بیماریهای خاکزی مانند فوزاریوم به ترتیب ۹۹-۹۵ درصد شده است. همچنین ضدعفونی با خورشید به مدت ۶ هفته باعث کاهش ۷۰ درصد جمعیت نماتدها و ۵۰-۴۰ درصد کاهش نماندها در تیمارهای کوتاه مدت شده است.
ضد عفونی با خورشید به مدت ۴ تا ۶ هفته باعث کنترل ۹۵-۸۰ درصد علف های هرز و به مدت ۲ تا ۶ هفته باعث کنترل موثر گل جالیز از ۷۵ تا ۱۰۰ درصد می شود. همچنین پوشاندن خاک با دو لایه پلاستیک نسبت به یک لایه و ترکیب ضدعفونی با خورشید با اصلاح کننده های آلی خاک( کاه و کلش ۵۰۰ گرم در متر مربع سولفات آمونیوم، سیانامید کلسیم گوگرد و تیوباسیلوس ۱۰۰ گرم در متر مربع) حشره کشهای خاک روشهای کنترل بیولوژیکی، پایه های مقاوم به فوزاریوم و نسبت کمی از مواد تدخینی آزمایش شده است. نتایج نشان داده است که استفاده تلفیقی از ضد عفونی با خورشید و اصلاح کننده های خاک روش مناسبی برای مدیریت عوامل بیماری زای خاکزاد گوجه فرنگی است. یک ترکیب موثر فوری و کاربردی استفاده تلفیقی ضد عفونی کوتاه مدت با خورشید و نماتد کش ها است که می تواند درمان موثری روی ضعف اصلی ضد عفونی با خورشید یعنی کارایی پایین در مقابل نماندها، باشد.

پیوند

پیوند یک راه مقاومت به بیماریهای خاکزاد است. پیوند در گوجه فرنگی که گیاهی حساس به شرایط غرقابی است باعث مقاومت به این شرایط می شود. پایه هایی که برای پیوند استفاده می شوند شامل S. melongena Storium و گوجه فرنگی است که بادنجان مقاوم به سنگینی خاک و گوجه فرنگی مقاوم به بیماریهای خاکزاد است. نوع پیوند مورد استفاده پیوند اسکنه و لوله ای است که پیوند لوله ای بیشتر کاربرد دارد. در پیوند لوله ای بذر پایه و پیوندی گوجه فرنگی همزمان کشت شده و بذرهای پایه بادنجان ۳ روز زودتر از گوجه فرنگی کشت شده و در مرحله ۲ برگی پیوند انجام می شود. آزمایش ها نشان داده است که پیوند علاوه بر کنترل بیماری روی وزن میوه عملکرد محصول پیش رس و کیفیت محصول نیز اثر می گذارد و می توان از آن به عنوان یک روش جایگزین برای کاربرد متیل برماید استفاده کرد.