خیار گلخانه ای

خیار با نام علمی Cucumis sativus گیاهی علفی از خانواده کدوییان می باشد. منشا خیار را کشور هندوستان می دانند.

جوانه زنی بذر

ابتدا بذر خیار را به مدت ۲۴ ساعت در آب قرار داده و سپس بذر در پوشش مرطوب قرار گرفته و به مدت ۴۸-۲۴ ساعت در جای گرم و مرطوب نگهداشته می شود و باید بلافاصله بعد از جوانه زنی کشت شود.

جوانه زنی بذر در دمای ۲۵-۲۰ درجه سانتی گراد بهتر و سریع تر صورت می گیرد و بعد از جوانه زنی دمای ۲۱ درجه سانتی گراد برای ادامه رشد آن کافی است.

صفر جوانه زنی بذر ۱۲ درجه سانتی گراد و تعداد درجه روز برای جوانه زنی بذر آن ۱۰۸ است. تیمارهای بار باعث جلوگیری از گیاهچه میری می شوند.

مثلا تیمار بذر با آب ۵۵ درجه سانتی گراد به مدت ۱۰ دقیقه باعث کنترل بیماریهای بذرزاد و تحریک جوانه زنی بذرهای تازه برداشت شده می شود.

روشهای کشت عبارتند:

1. از کشت مستقیم بذر به صورت معمولی
2. کشت بذر پیش جوانه زده با کشت نشایی (غیر مستقیم)

در روش نشایی کاشت بذر در گلدانهای استکانی انجام می شود مراقبت از گلدانها تا مرحله انتقال نشا ضروری است.

زمان انتقال نشا وقتی است که ارتفاع بوته حدود ۱۰ سانتی متر است و با زمانی که گیاه دارای یک تا دو برگ حقیقی است.

زمان تولید نشا حدود ۵-۴ هفته طول میکشد. البته با فراهم کردن شرایط نوری و دمایی مناسب دراطاقک رشد می توان در مدت یک هفته نشای قابل انتقال تولید نمود.

در صورت فراهم کردن دمای ۳۰-۲۷ درجه سانتی گراد و شدت نوری حدود ۱۲۰۰۰ لوکس می توان نشاهایی با کیفیت مطلوب و در مدت دو هفته تولید نمود.

شکل(۱۶-۱) این نشاها کوتاه و دارای قطر کافی بوده و برگ های لپه ای کمترین فاصله را با سطح خاک دارند. معمولا تراکم بوته ها ۲-۳ پونه در متر مربع می باشد.

چون خیار و سایر کدوییان جزو گیاهان نشایی محسوب نمی شوند در صورت تصمیم به کشت نشا باید توجه داشت که نشا با خاک گلدان به زمین اصلی منتقل شود و هیچ گونه صدمه ای به ریشه شا وارد نشود در غیر این صورت نشا خشک خواهد شد.

شرایط محیطی مطلوب

کمینه دمای مورد نیاز حدود ۱۸-۱۶ متوسط دما ۲۷-۲۲ و پیشینه دما ۳۲-۳۰ درجه سانتی گراد است.

متوسط دما در روز ۲۵ و در شب ۲۰ درجه سانتی گراد باید باشد. در دمای ۱۸ درجه سانتی گراد رشد خیار کند و در دمای کمتر از ۱۰ درجه سانتی گراد رشد سریعا کند و در دمای نزدیک صفر فعالیت گیاه به کلی متوقف می شود.

حساسیت کدوییان به دمای پایین منطقه ریشه زیاد است و این امر باعث افزایش حساسیت گیاه به بیماری ها می شود.

در دمای زیر ۲۰ درجه سانتی گراد جذب آب محدود می شود (حتی اگر رطوبت خاک زیاد باشد) و گیاه در اثر خشکی آسیب می بیند و در نهایت از بین می رود.

در کشت زمستانه دمای آب آبیاری پایین است و در نتیجه جذب آب توسط ریشه کاهش می یابد.

در این مواقع باید آب آبیاری را گرم و با آن را با آب گرم مخلوط نمود و یا دمای محیط اطراف ریشه را با گذراندن لوله پلی اتیلنی حاوی آب گرم گرم نمود.

برای نگهداری دمای محیط اطراف ریشه روی ۲۰-23درجه سانتی گراد باید از آب با دمای ۴۰-۳۵ درجه سانتی گراد استفاده شود.

دلایل کاهش جذب آب و مواد غذایی در دمای پایین عبارتند از کاهش رشد ریشه تنفس کمتر ریشه افزایش گران روی آب کاهش نفوذ یا پذیری غشای سلولهای ریشه دمای کمتر از ۱۰ درجه سانتی گراد باعث سرمازدگی بوته می شود،

که به صورت زردی برگها تشکیل میوه های کوتاه و بدشکل ایجاد حفره روی میوه تشکیل لکه آفتاب سوخته روی میوه و پوسیدگی میوه قبل از رسیدن ظاهر می شود.

قرار دادن بوته به مدت چند روز در دمای ۱۲ درجه سانتی گراد باعث مقاومت بوته خیار به دماهای زیر ۱۰ درجه سانتی گراد می شود.

خیار در شدت نوری حدود ۱۰۰۰۰ لوکس به خوبی رشد می کند. در مرحله نشایی گیاه به نور تکمیلی پاسخ مثبت می دهد.

طول روز ۱۲۰۲۱ ساعت با شدت نوری در حدود ۲۰۰۰۰- ۱۸۰۰۰ لوکس (۲۰۰۰-۱۸۰۰ فوت شمع) مورد استفاده قرار می گیرد.

نور تکمیلی به مدت ۱۲ ساعت یا بیشتر در سه هفته اول رشد باعث تولید نشا های بزرگتر و محکم تر می شود.

معمولا از لامپ های فلورسنت یا جیوه ای استفاده می شود. استفاده از نور تکمیلی می تواند تا مرحله گلدهی ادامه یابد.

اگر نور تکمیلی همراه با افزایش دی اکسید کربن باشد، میزان فتوسنتز نیز افزایش خواهد یافت در خیارهای فرآوری افزایش دی اکسید کربن تا ۲۱۵۰ پی پی ام همراه با نور تکمیلی (۶۰۰۰ میکرووات در سانتی متر مربع با ۶ وات در متر مربع) بیشترین عملکرد ماده خشک را تولید کرد.

رطوبت مطلوب برای رشد خیار حدود ۷۰ درصد می باشد. رطوبت بیشتر از این مقدار باعث بروز بیماری ها از جمله سفیدک دروغی و رطوبت کمتر از این مقدار باعث گسترش آفات از جمله کنه می شود.

افزایش دی اکسید کربن ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ پی پی ام باعث افزایش محصول به ترتیب ۲۵ و ۵۰ درصد می شود.

افزودن دی اکسید کربن با غلظت ۵۰۰ میکرولیتر در لیتر حجم هوای گلخانه در مدت کمتر از6 ساعت در روز باعث افزایش ۳۰ درصدی میوه های بازار پسند شد و با افزایش مدت زمان بیشینه عملکرد در غلظتهای کمتر دی اکسید کربن (۸۰۰-۶۰۰ میکرولیتر در لیتر) به دست آمد.

نیاز آبی گیاه خیار حدود ۱۰۰۰-۸۰۰ لیتر آب در متر مربع است. آبیاری کامل در روزهای اول بعد از نشاکاری لازم است و پس از دو هفته باید آبیاری را کاهش داد تا تشکیل ریشه جدید تحریک شود و آنگاه آبیاری به طور منظم انجام شود.

در روش آبکشت آبیاری قطره ای هر ۲ ساعت یک بار و هر بار به مدت ۱۵ دقیقه انجام می شود.

pH خاک در حدود ۸/۶-۶/۵ می باشد و هدایت الکتریکی قابل تحمل حدود ۲ میلی موس بر سانتی متر یا ۲ میلی زیمنس بر متر و بیشینه ۳ میلی موس بر سانتی متر می باشد.

در روش آبکشت غلظت کل عناصر در محلول غذایی باید حدود ۱۳۰۰ پی پی ام باشد که هدایت الکتریکی چنین محلولی باید ۲ میلی زیمنس بر متر باشد.

در شوری بیش از ۴ میلی زیمنس بر متر، توقف رشد دیده می شود شوری خاک با محلول غذایی باعث افزایش مواد جامد محلول میوه می شود.

کشت خیار در خاک یا محلول شور با غلظت کل عناصر در حدود ۳۰۰۰ پی پی ام باعث ۲۵ درصد کاهش محصول نسبت به حالت عادی میشود اما میوه های تولید شده دارای مزه شیرین می باشند.

هرس و تربیت بوته

روش مرسوم هرس خیار گلخانه ای در ایران شامل قطع کلیه شاخه های فرعی و میوه ها تا ارتفاع ۵۰-۳۰ سانتی متری بالای خاک و کلیه شاخه های فرعی بالاتر از این ارتفاع پس از نگهداری ۲-۱ میوه می باشد.

البته برخی زارعین میوه های تشکیل شده در ۵۰-۳۰ سانتی متری اول بوته را نگذاشته و معتقدند این میوه ها به عنوان میوه نوبر میتوانند مقدار زیادی از هزینه تولید را جبران پژوهشی که توسط نگارنده.

نیز انجام شد نشان داد که نگهداری میوه ها در بندهای اولیه بوته موجب افزایش عملکرد بوته، به ویژه افزایش محصول پیش رس می شود.

بنابراین در صورتی که محصول پیش رس مد نظر باشد. توصیه میشود از قطع میوه های پایین بوته خودداری شود. به روش های مختلفی می توان بوته خیار را تربیت نمود.

اجازه رشد به بوته پس از رسیدن به داربست و هدایت آن به طرف پایین در این حالت هیچ تنشی به گیاه وارد نمی شود.

پیچاندن ساقه اصلی پس از رسیدن بوته به داربست و اجازه رشد عمودی به ساقه اصلی این عمل در ۳-۲ نوبت و هر نوبت ۱۰۰-۵۰ سانتی متر ساقه اصلی را می پیچانند.

در این حالت نشن ناچیزی به گیاه وارد می شود که جبران می گردد. باید توجه داشت که ساقه های پیچانده نباید با خاک تماس حاصل کنند.

به این منظور برخی کشاورزان اسکلت آهنی را جهت تکیه دادن بوته ها و عدم تماس آنها با خاک در کنار ردیف های کشت قرار می دهند.

حذف جوانه انتهایی در ارتفاع ۲ متری و نگهداری ۲ شاخه فرعی و هدایت آنها به طرف پایین در این حالت گیاه دچار تنش می شود.

اجازه رشد به جوانه انتهایی بدون هدایت آن به طرف پایین و قرار دادن آن روی شبکه ایجاد شده( مانند داربست سنتی مو) این شبکه با قرار دادن نخ بین سیم های نگهدارنده بوته ها ایجاد می شود.

در این حالت نیز تنشی به گیاه وارد نشده و پس از هدایت بوته ها هرس به روال طبیعی انجام می شود.

گلدهی

دوره نونهالی خیار بسیار کوتاه و در رقم های زودرس معمولا پس از تشکیل ۳ برگ گل ها ظاهر می شوند.

پیوند

خیار گلخانه ای دارای ریشه سطحی بوده و بسیار حساس به بیماری های خاکزی می باشد.

همچنین در خاکهای شور دارای رشد طبیعی بوده و عملکرد آن کاهش می یابد. به منظور غلبه بر این مشکلات پیوند خیار روی پایه های مقاوم به بیماریهای خاکزی و مقاوم به شرایط نامساعد محیطی از جمله دمای پایین بستر و شوری خاک توصیه می شود.

شکل ۱۶-۲ نشای پیوند شده آماده انتقال را نشان می دهد.

اهداف پیوند

1. کاهش حساسیت بوته به بیماری های خاکزی
2. افزایش مقاومت بوته به دمای پایین
3. افزایش جذب آب و مواد غذایی

پایه باید به دقت انتخاب شود.

انواع پایه ها عبارتند :

کدوی برگ انجیری کدوی شنل، کدوی قلیانی، کدوی حلوایی و کدوی مسمایی کدو دارای ریشه عمیق است.

مقاوم به بیماری ها و تنش ها است. دمای بستر تا حد ۶ سانتی گراد را به خوبی تحمل میکند. خیار بیشینه تا ۱۲ درجه سانتی گراد دمای بستر را تحمل میکند).

معمولا بذر خیار را ۳-۲ روز زودتر از کدو می کارند و کشت بذر در گلدانهای استکانی انجام می شود.

زمان قطع پایه هنگامی است که پایه دارای برگ لپه ای کامل و برگ حقیقی دارای رشد کامل باشد.

محل قطع پایه بالای برگ لپه ای است. طول سوراخی که در پایه ایجاد می شود. بیشینه ۲ سانتی متر است که با منه ۳-۵/۲-2میلی متری ایجاد می شود.

پیوندک از گیاه خیار تهیه می شود. زمان قطع پیوندک موقعی است که اولین برگ حقیقی نیمه کامل است. محل قطع پیوندک ۱ سانتی متر بالای خاک است.

اپیدرم پیوندک را با تیغ از هر چهار طرف حذف و تا ۲ سانتی متر از آن را به این صورت آماده می کنند و در حفره قرار می دهند تا هیچ گونه هوایی در حفره وجود نداشته باشد.

ضد عفونی تیغ، مته و کلیه وسایل پیوندزنی از بوته ای به بونه دیگر الزامی است. این نوع پیوند را پیوند حفره ای (Hole Insert Grafting) می گویند. دراین نوع پیوند هیچ نیازی به بستن محل پیوند نیست.

گیاهان پیوندی را باید به مدت یک هفته در شرایط دمای ۳۰-۲۷ درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی ۱۰۰ درصد قرار داد.

رطوبت نسبی را میتوان با قرار دادن چارچوب در اطراف هر گیاه به طور جداگانه و با پوشش پلی اتیلن در حد اشباع حفظ نمود.

پس از طی این مدت باید گیاهان را مقاوم نمود تا پس از انتقال به محل اصلی دچار تنش نشوند. مقاوم کردن گیاهان با کاهش تدریجی دما و رطوبت نسبی صورت می گیرد.

در آزمایشی (۵) خیار رقم سلطان روی پایه ای مختلف پیوند زدند و مشاهده شد که کدوی مسمایی بهترین پایه برای خیار است و با پیوندردن رشد رویشی بیشتر شد، برگ ها سبزتر و بزرگتر بودند.

یک هفته زودرسی حاصل شد و افزایش عملکردی حدود ۵/۱ کیلوگرم در هر بوته مشاهده شد.

نتایج این آزمایش نشان داد که ساقه کدوی برگ انجیری در اثر مته صدمه می بیند، ولی ساقه کدوی مسمایی راحت تر سوراخ می شود و گیرایی آن تا ۹۵ درصد می باشد. مراقبت از بوته ها در مرحله ۵-۴ برگی ضروری است.

استفاده از سم ریدومیل به میزان ۵-۴ گرم در هر بوته و آبیاری

بوته با آن توصیه می شود. این عمل باعث جلوگیری از گیاهچه میری می شود.

رقم ها

رقم های خیار گلخانه ای همه ماده گل (Gynoecious) هستند. این رقم ها همه پارتنو کارپ بوده و برای تشکیل میوه نیازی به گرده افشانی ندارند.

رقم های مختلفی در ایران مورد کشت و کار قرار می گیرند که از جمله مهمترین آنها میتوان به رقم های سلطان روباه، جی آر سی،نسیم و …. اشاره نمود.

آبیاری

آبیاری در چند روز اول پس از انتقال نشا باید به طور منظم صورت گیرد و سپس به مدت ۲ هفته آبیاری کمتر میشود تا تشکیل ریشه تحریک شود.

تغذیه

معمولا قبل از کاشت نیاز به ۵۰ گرم در متر مربع نیتروژن خالص ۲۵ گرم در متر مربع فسفر به صورت P205 و ۸۰ گرم در متر مربع پتاسیم به صورت k2O دارد.

تغذیه بعد از کاشت شامل محلول پاشی با کودهای کامل از جمله گرومور و اسکوت و… میباشد که با غلظت حدود ۳-۲ گرم در لیتر انجام می شود.

کمبود سیلیسیم در خیار باعث کاهش رشد رویشی و کاهش میوه دهی می شود و حساسیت بوته به بیماری سفیدک سطحی را افزایش میدهد با توجه به حساسیت خیار به کلر باید از مصرف کودهای کلردار پرهیز نمود.

در خاکهایی با ۷/۵ <pH<۵ از مصرف کودهای آمونیومی باید خودداری کرد افزایش مقدار نیتروژن و پتاسیم خاک باعث ظهور علایم کمبود منیزیم می شود.

در آزمایشی با تراکم ۲/۲ بوته در متر مربع و ۱۲ کیلوگرم خیار در متر مربع مقادیر عناصر غذایی زیر از هر ۱۰۰ متر مربع از زمین خارج شد:

۶/۳ کیلوگرم نیتروژن خالص معادل ۱۷ کیلوگرم سولفات آمونیوم

۸/۰ کیلوگرم فسفر به صورت P2O5 معادل ۶/۱ کیلوگرم فسفات آمونیوم

۵ کیلوگرم پتاسیم به صورت K20 معادل ۱۰ کیلوگرم سولفات پتاسیم

کمبود عناصر غذایی

در این قسمت علایم کمبود عناصر پر مصرف و کم مصرف به تفصیل بیان شده است و شک های رنگی این علایم در پایان کتاب آمده است.

کمبود نیتروژن

کمبود نیتروژن باعث کاهش رشد زردی و کوچکی برگها می شود.

معمولا علایم کمبود ابتدا در برگهای پیر نمایان میشود چون این عنصر متحرک بوده و می تواند از قسمت های پیر به قسمت های جوان منتقل شود.

کمبود شدید نیتروژن باعث ریزش قبل از موقع برگها می شود. میوه ها کوتاه و ضخیم شده و رنگ آنها سبز کم رنگ می شود گاهی اوقات جمع شدن انتهای میوه دیده می شود.

در شکل ۱۶-3علایم کمبود به صورت رشد کم شکل سمت چپ) دیده می شود و این علایم به برگهای جوان بالا کشیده میشود شکل سمت راست، در شکل گیاه وسط سالم است.

در کمبود نیتروژن باریک شدن میوه در انتهای خامه ای و ریزش گل مشاهده می شود.

کمبود فسفر

در مرحله اول علایم کمبود فسفر فقط به صورت محدود شدن رشد ظاهر می شود.

در مواردی علاوه بر توقف رشد گیاه برگهای جوان کوچک و سفت و رنگ آنها سبز تیره و مایل به خاکستری خواهد شد.

در برگهای پیر نقاط آبزدگی بر روی رگبرگها و بین آنها مشاهده می شود. که در ادامه توسعه و رشد برگها چروکیده و به رنگ قهوه ای روشن در آمده و خشک می شوند.

در شکل ۱۶-۴ گیاه سمت چپ کمبود فسفر دارد و برگهای آن سبز تیره و کوچک هستند و گیاه سمت راست سالم است.

چون این عنصر از گروه عناصر متحرک در گیاه است از برگهای من طی فرآیند پویایی مجددا به برگهای جوان انتقال می یابد و علایم کمبود ابتدا در برگهای پیر ظاهر می شود که ریزش این برگها را به دنبال دارد.

از طرف دیگر کمبود فسفر باعث عدم انتقال مواد فتوسنتزی و در نتیجه تجمع مواد قندی در برگها و ساله می شود در نتیجه تولید آنتوسیانین افزایش یافته و برگها و ساقه به رنگ ارغوانی در می آیند.

کمبود پتاسیم

علایم کمبود این عنصر ابتدا در برگهای من ظاهر میشود و با تشدید کمبود از اندام های مسن به اندام های جوان گسترش می یابد.

در نتیجه کمبود پتاسیم رشد گیاه متوقف فاصله میانگره ها کوتاه برگها کوچک می شوند حاشیه برگهای پیر زرد شده که اغلب به سمت پایین خم می شوند.

سپس زردی به سمت نواحی داخلی برگ گسترش می یابد سوختگی همیشه از حاشیه و نوک برگ شروع می شود و با وجود این که حاشیه برگها خشک می شوند، ولی رگبرگها برای مدتی سبز باقی می مانند.

در گیاه خیار مشاهده میوه های رشد نیافته در قسمت انتهایی و دارای نوک بلند از علایم کمبود پتاسیم است.

برگهای پیر زرد رنگ و سوخته که خشک و کاغذی می شوند کمبود پتاسیم را نشان می دهند (شکل (۱۶-۵) کمبود پتاسیم به صورت کلروز لکه لکه در روی توی برگ های پیرتر که نکروزه می شوند دیده می شود.

میوه های با شکل غیر طبیعی، گرز مانند و نوک دار در اثر کمبود پتاسیم دیده می شود.

کمبود کلسیم

شروع کمبود کلسیم در برگهای جوان خیار با نقاط سفید در حاشیه برگها و بین رگبرگها مشخص می شود.

سپس قسمت داخلی زرد شده در حالی که رگبرگها سبز باقی می مانند. رشد گیاه متوقف شده، میانگره ها به ویژه میانگره های قسمت بالای بوته کوتاه می شوند.

برگهای جوان کوچک و حاشیه آنها به سمت بالا بر می گردد. در بسیاری موارد دمبرگها شکننده شده و برگها به آسانی ریزش می کنند.

همچنین گل ها عقیم مانده و نقاط رشد گیاه (مریستم ها) از بین می روند. ریشه های گیاهان دچار کمبود کلسیم اغلب دارای رشد کند ضخیم و از حالت معمولی کوتاه تر می باشند و اغلب دارای رنگ قهوه ای روشن و منشعب هستند.

میوه ها کوچک و بی مزه بوده و بعد از گلدهی از رشد باز می مانند. در کمبود کلسیم جوان ترین برگها تمایل به پیچش به سمت داخل دارند و لبه های آنها سوخته می شوند.

در اثر کمبود کلسیم رشد کند شده، میان گره ها خیلی کوتاه و برگ ها کلروتیک و تمایل به پیچیدن دارند (شکل ۱۶-۶)

کمبود منیزیم

کمبود منیزیم ابتدا به صورت تکه های زرد و نقاط قهوه ای بر روی برگهای من ظاهر می شود.

در زمان ظهور علایم کمبود در نواحی میانی پهنک نقاط زرد رنگی به وجود می آیند در حالی که رگبرگ ها سبز باقی می مانند.

در بیشتر موارد نواحی آوندهای برگ نیز سبز باقی می مانند. حال آنکه نواحی میانی پهنک خشک و قهوه ای کم رنگ می شود.

علایم کمبود به صورت زردی و رنگ برنزه روشن در برگهای پیر مشاهده میشود. برگهای پیر کلروتیک میشوند و شروع آن از نوک برگ و بین رگبرگها است (شکل ۱۶-۷).

کمبود منگنز

منگنز مثل آهن در درون گیاه غیر متحرک است و بیشتر در برگهای مسن گیاه تجمع می یابد بنابر این علایم کمبود آن از انتهای گیاه یعنی بخشهای در حال رشد آغاز می شود.

در قسمت های حاشیه ای و میانی برگها رنگ پریدگی گسترش میباید و برگها به رنگ زرد تا سبز و یا زرد کامل در می آیند در حالی که رگبرگ ها سبز باقی می مانند.

کمبود منگنز در برگها اغلب با ظاهر شدن نقاط سوختگی قابل تشخیص است. اگرچه در مرحله پیشرفته آن به جز رگبرگهای اصلی،قسمت های داخلی برگ زرد شده و نواحی فرورفته سفیدی بین رگبرگ ها گسترش می باید (شکل16-۸).

کمبود آهن

آهن در گیاه غیر متحرک است و علایم کمبود آن مشابه میریم می باشد.

با این تفاوت که علایم ابتدا در برگهای جوان به صورت کلروز با زردی اتفاق می افتد این حالت به سرعت در برگ ها گسترش می یابد.

همان طور که گفته شد ، ابتدا برگهای جوان زود تر سبز می شوند، ولی رگبرگ های آنها سبز باقی می مانند در صورت کمبود شدید، کلروز در رگبرگ ها هم گسترش می یابد.

کمبود این عنصر با ایجاد لکه های کوچک شروع و بعد برگها زرد لیمویی تا سفید می شوند.

رشد ساقه ها متوقف و سوختگی در روی برگها ظاهر می شود و سپس به طور کلی کلروفیل از بین می رود، ساقه های جانبی و میوه ها هم اغلب علایم کمبود را نشان می دهند.

در شکل ۹-۱۹ علایم کمبود آهن به صورت رنگ سبز کم رنگ در برگ های جوان تر مشاهده می شود.

کمبود بر

در اثر کمبود بر حاشیه برگهای من زرد و لکه لکه می شوند و پیچیدگی و زخم دیده میشود در شکل ۱۶-۱۰ علایم کمبود بر در میوه خیار نشان داده شده است.

برداشت

میوه بازار پسند به طول ۱۵-۱۰ سانتی متر است و فاصله زمانی برداشت ۳-۲ روز در هفته می باشد.

برداشت باید با قیچی با تیغ انجام شود. این کار باعث عدم آسیب به بوته ها و افزایش خاصیت انباری می شود.

معمولا هر بوته ۱۰-۵ کیلوگرم میوه تولید می کند. ظرفیت کارتن بسته بندی حدود ۲۰-۱۰ کیلوگرم می باشد.

حفظ رطوبت و خنکی کارتن ضروری است و با قرار دادن روزنامه با پلاستیک در بالا و پایین محصول و با قرار دادن کل کارتی داخل کیسه نایلونی و چسباندن در آن صورت میگیرد.

ظروف پلاستیکی یک بار مصرف ۵-۲ کیلوگرمی و لفاف خیار با کاغذ مخصوص مورد استفاده قرار می گیرد.

محصول باید دارای برچسب جاری شکل محصول آدرس محل تولید ارزش غذایی و سایر اطلاعات لازم مانند عدم استفاده از کود و سم باشد.

شکل ۱۶-۳۰ یک نوع بسته بندی خیار گلخانه ای را نشان می دهد.

-بازاریابی

-فروش مستقیم

-عاملین فروش مطمین

-تبلیغات

تولید در زمان مناسب( مثلا ۲۸ اسفند و با نیمه دوم اسفند بهترین زمان فروش محصول خیار است).

معمولا برداشت های پایانی کیفیت تازه خوری چندانی ندارند و بهتر است تبدیل به خیار شور شوند. جمع آوری بوته ها و حذف کامل ریشه و برگ و دور کردن آنها از گلخانه ضروری است.

می توان بوته های جمع آوری شده را کمپوست کرد و مجددا مورد استفاده قرار داد.

روش کار به این صورت است که در ته گودال مقداری شاخ و برگ قرار میدهند تا تهویه به خوبی صورت گیرد و روی آن را شاخ و برگ خیار به ارتفاع ۵۰ سانتی متر می ریزند و به آن ۳-۲ درصد وزن بوته ها کود گاوی تازه با ۳-۲ درصد وزنی نیتروژن اضافه می کنند.

همچنین مقداری خاک مزرعه روی این توده قرار داده و به همین ترتیب این کار را ادامه میدهند و در نهایت روی توده را پلاستیک می کشند.

هر دو هفته یک بار رطوبت توده را کنترل میکنند. مدت تهیه کمپوست ۳ ماه طول می کشد و در این مدت ۲-۱ بار عمل زیر و رو کردن توده انجام می شود.

آب شویی بستر خاکی گلخانه

معمولا پس از آزمایش خاک و ملاحظه افزایش شوری به بالاتر از ۴ میلی موس بر سانتی متر اقدام به آبشویی میشود. روش کار به شرح زیر می باشد.

تسطیح بستر و کرت بندی

۱-۲ نوبت آبیاری شدید همانند اراضی زیر کشت برنج که آب روی سطح زمین را فرا می گیرد.

با شستشوی نمکها ترشحات زاید به اعماق منتقل میشوند. جدول ۱۶-۱ مقدار آب مورد نیاز برای شستشوی خاک با میزان شوری مختلف را نشان میدهد.

جدول ۱۶-۱ میزان آب مورد نیاز شستشوی خاک گلخانه در شوری های مختلف

مقدار آب ذکر شده در جدول فوق علاوه بر مقدار آب مورد نیاز برای رسیدن به طرفیت زراعی خاک است.

اگر قرار است عمل ضد عفونی خاک انجام شود بهتر است آبشویی بعد از ضدعفونی صورت گیرد تا باقیمانده سموم ضد عفونی کننده نیز از خاک خارج شود.

اگر هدف از آبشویی علاوه بر کاهش شوری کنترل قارچ های خاکزی باشد. بهتر است. نوبت اول غرقاب به مدت یک هفته انجام شود و پس از آن ۳-۲ هفته آیش گذاشته شود و ۲ هفته بعد غرقاب بعدی صورت گیرد.

در مورد ضد عفونی با اشعه خورشید آبشویی باید قبل از ضد عفونی صورت گیرد.

آفات

مهترین آفات شته تریپس،کنه،سفید بالک و مینوز هستند. کنه ها هوای گرم و خشک را دوست دارند.

علایم صدمه کنه با نقاط قهوه ای تا سیاه روی برگ ظاهر و سپس برگها نقره ای و گرد آلود و تار عنکبوتی میشوند و در نهایت برگ زرد و خشک می شود.

سفید بالک در پشت برگهای پایینی دیده میشود. حشره بالغ و لارو از شیره گیاه تغذیه می کند و شیره غلیط روی برگ و میوه ترشح می نماید.

پروانه مینوز تخم خود را روی سطح زیرین برگ و کنار رگبرگ ها قرار می دهد و تخم ها پس از سیری شدن دوران جنینی به شکل لارو سن اول از سطح زیرین تخم خارج و وارد لایه میانی سطح برگ شده و پس از تغذیه از آن برگ را به صورت راه راه و حالت توری مانند در می آورند.

روشهای پیشگیری از خسارت آفات

۱-حذف مورچه در گلخانه و مصرف سموم حشره کش در لانه آنها و تخریب لانه ها تاثیر بسیار مهمی در تاخیر ظهور شته ها و کاهش جمعیت آنها داشته است.

بین مورچه ها و شته ها رابطه همزیستی وجود دارد و مورچه اولین تخم های شته را پشت برگها قرار میدهند تا پس از ظهور شته ها از مواد ترشحی و چیده آنها استفاده کنند.

۲- قرار دادن ظرف حاوی ملاس چغندرقند بین ردیف بوته ها باعث جلب بسیاری از آفات می شود.

۳-از بین بردن علفهای هرز داخل گلخانه و اطراف گلخانه باعث کاهش جمعیت آفات در داخل گلخانه می شود علف هرز سلمه تره میزبان شته و پیچک میزبان کنه و تریپس است.

۴-تهویه و خنک کردن گلخانه باعث جلوگیری از طغیان کنه ها می شود.

۵-قرار دادن مقوا با پلاستیک زرد با آبی آغشته به مواد چسبنده در بین ردیف های گیاهان باعث به دام افتادن بسیاری از حشرات می شود.

بیماری ها

سفیدک دروغی یا درونی

عامل بیماری Pseudoperonospora cubensis است. در اولین علایم بیماری مناطق سبز کم رنگ به وسیله مناطق سبز تیره جدا می شود.

به زودی مناطق سبز کم رنگ به زردی گراییده و به وسیله رگبرگها محدود می شود (۸،۱) (شکل ۱۶-۱۱)

در آب و هوای مرطوب در سطح زیر برگ در مقابل لکه ها یک لایه از قارچ به رنگ ارغوانی ظاهر می شود.

گاه گاهی رنگ ارغوانی کمرنگ تر میگردد و رنگ آنها از سفید تا سیاه تغییر می یابد.

برگها سریعا از بین می روند و معمولا برگهای مرکز بوته ابتدا تحت تاثیر قرار می گیرند.

ابتدا علایم در روی برگهای جوان ظاهر شده سپس بیشتر برگها از بین می روند. لایه ارغوانی قارچ از اسپورانژهای لیمویی که روی انشعابات طویل اسپورانژیوفر قرار گرفته تشکیل شده است.

اسپورانژها در هوای مرطوب میتوانند به فواصل دور دست حمل شوند. همچنین اسپورانژها به وسیله باران لباس و وسایل کشاورزی به گیاهان و مزارع مجاور حمل می شوند.

اسپورانژها تولید زئوسپور نموده و تا زمان جوانه زدن رشد می کنند.

از روشهای مبارزه میتوان کاشت گیاهان با فاصله مناسب زهکشی خوب و کاشت گیاهان در مکانهایی با جریان هوا اشاره نمود.

با توجه به این که نور خورشید سطح برگها را سریع خشک میکند کاشت گیاه در جاهایی که نور خورشید کافی باشد ممکن است در جلوگیری از بیماری کمک کند.

مهمترین راه مبارزه با بیماری استفاده از قارچ کش های مانب و گوگرد، مانکوزب و کلروتالوتیل است.

سم متالاکسیل یک قارچ کش سیستمیک است که روی بیماری موثر است.

سم پروپاموکارب و پروتیو کارب از قارچ کش های سیستمیک هستند که در شرایط گلخانه قادرند اسپورانژها را از بین ببرند و از هاگ زایی روی لکه ها جلوگیری کنند و ضمنا علایم بیماری را کاهش دهند.

معمولا سمپاشی به محض بروز اولین علایم شروع شده و هر ۱۲ تا ۱۵ روز یکبار باید آن را تکرار کرد.

لکه زاویه ای برگ

عامل بیماریPseudomonas syringue pv. Lachrymans  است.

علایم بیماری در خیار روی برگ ساقه و میوه ظاهر می شود. لکه های مربوط به بیماری در برگ در اندازه های مختلف بوده و چون به رگبرگ منتهی می گردند زاویه دار به نظر می رسد.

لکه ها ابتدا آبکی هستند. در شرایط آب و هوای مرطوب شیره باکتری از لکه ها به صورت قطرات کوچک شبیه اشک چشم خارج می شود که در مجاورت هوا به صورت ترشحات سفید رنگی خشک می گردد.

لکه های آنکی سپس به رنگ خاکستری در می آیند قسمت های آلوده برگ خشک و چروکیده شده و از قسمت های سالم جدا می شود. لذا سوراخ های بزرگ و غیر منظمی در برگها ایجاد می شود شکل (۱۶-۱۲)برگهای جوان نسبت به برگهای من خیلی حساس تر هستند. گل های ماده و میوه های خیلی جوان پس از ابتلا از گیاه جدا شده می ریزند. لکه های روی میوه کوچک تر از لکه های برگ و تقریبا گرد هستند. وقتی قسمتهای آلوده از بین رفتند یافت ها به رنگ سفید تا خرمایی در آمده ممکن است ترک بخورند در روی دمبرگ و ساقه لکه های سفید گچی رنگی تولید می شود که سطح ناهمواری دارند.

استفاده از بذر سالم و تناوب زراعی از راههای مهم مبارزه با بیماری است. بذرهای سه ساله اغلب فاقد باکتری میباشند. چندین روش ضدعفونی بذر برای مبارزه با بیماری گزارش شده است.

و خیس کردن بذرها در آب ۵۷ درجه سانتی گراد میتواند مفید باشد. مبارزه با سموم قارچ کش مسی نیز توصیه شده است و معمولا قارچ کش های آلی مانند مانب یا مانکوزب به کار می روند.

در ویسکونسین آمریکا برای مبارزه با این بیماری سموم مسی و مانب را به غلظت نصف میزان توصیه شده در یک بشکه مخلوط کرده و هفته ای یک بار برای مدت پنج هفته تا در هفته قبل از برداشت به کار می برند.

سموم مسی را باید با احتیاط به کار برد، زیرا غلطت زیاد آن در خیار به ویژه در دمای بالا باعث گیاه سوزی می شود.

سموم مانب و مانکوزب به علت ایجاد سرطان در انسان در هنگامی که میوه ها روی بوته ظاهر شده اند، توصیه نمی شوند.

ناهنجاریهای فیزیولوژیکی

در این قسمت کلیه ناهنجاری های فیزیولوژیکی خیار گلخانه ای به اختصار شرح داده می شود:

از سر افتادگی با گیاهچه میری کاذب

علایم از سر افتادگی تقریبا از گیاهچه میری قابل تشخیص نیست تصور می شود از سرافتادگی در نتیجه شرایط تنش آب مدت کوتاهی بعد از جوانه زنی خشکی کمپوست با مقدار زیاد نمک محلول که هر دو از جذب آب جلوگیری می کنند به وجود آید.

بدشکلی برگ ناشی از علف کش ها

هر چند خیار به علف کش حساس است. اما رشد آن به سادگی گوجه فرنگی تحت تاثیر قرار نمی گیرد.

علایم ایجاد شده از آسیب ۲,۳,۶-TBA, MCPA,۲,۴-D و پیکلورام خیلی شبیه هستند آلودگی ممکن است از محلول پاشی هوایی یا بقایای این مواد در کمپوست ایجاد شود.

به ویژه2,۳,۶-TBA و پیکلورام هر دو خیلی پایدار هستند. ممکن است آلودگی خاک با ۲,۳,۶-TBA با پیلکورام پایدار باشد و در طول چندین سال به گیاهان پرورش یافته خسارت بزند.

اولین علامت که ۲۴ ساعت پس از جذب این علف کشها رخ میدهد رشد به سمت پایین برگها( اپیناستی) است که به گیاه یک ظاهر پژمرده میدهد هر چند در حالت آماس است.

با مقادیر زیر حد کشندگی اپیناستی بعد از چند روز ایجاد میشود اما نمو بعدی برگ به شدت تحت تاثیر قرار می گیرد.

برگها به شدت اندازه شان کاهش می یابد و چنانچه گیاه بهبود یابد بدشکلی قابل توجهی به ویژه در یافت بین رگبرگها رخ می دهد. ممکن است یک ظاهر پر حباب ایجاد شود و برگها واژگون و فنجان شکل شوند.

آفتاب سوختگی

گاهی لکه های رنگ پریده خشکی شبیه کاغذ در حاشیه برگها ظاهر می شود که کاملا شکننده بوده و موجب بدشکلی برگها می شوند.

این مشکل در اثر تابش شدید و مستقیم نور آفتاب به وجود می آید.

برای پیشگیری باید به کمک مواد رنگی با هر وسیله دیگری جلو تابش شدید نور خورشید را گرفت و هوای گلخانه را مرطوب نگه داشت ولی چنانچه بخار آب به نقطه اشباع برسد در ساعات ظهر قطرات آب حالت ذره بین را پیدا میکنند و موجب سوختگی برگها می شود.

خسارت ناشی از سرما

میوه های سرمازده زخم های جنایی کمرنگ طولی خراش مانند دارند و اغلب با شکل هستند.

پژمردگی ناشی از دمای کم

در شرایط گلخانه خیار به کمینه دمای ۲۱ درجه سانتی گراد نیاز دارد. اگر دما به طور ناگهانی انت کند.

علایم پژمردگی ممکن است ظاهر شوند اما این گیاهان معمولا بهبود می یابند.

اگر دوره سرما به ویژه در نزدیکی دیوارهای گلخانه که ایزوله نشده اند ، طولانی باشد. گیاهان به طور دایمی کوتاه خواهند شد.

شوری خاک

خیارهایی که خیلی زود در خاک گلخانه ای که به تازگی بخاردهی شده یا خاک آن آبشویی نشده کاشته شونده از غلظتهای بالای نمکهای معدنی آسیب می بینند.

این نمک ها به ریشه ها اسیب می رساند و منجر به کاهش رشد و ایجاد گلهای کوچک می شوند. به علاوه گیاه قادر نیست به تیمارهای کودی بعدی واکنش نشان دهد. گیاهان در خاک شور باریک و زرد رنگ می شوند.

در اثر EC بالای خاک برگ ها پژمرده کدر و سر تیره می شوند و به سمت پایین خم می شوند (شکل ۱۶-۱۳) همچنین برگها کدر و چرمی می شوند و یک مرز باریک زرد در اطراف حاشیه برگ توسعه می یابد.

برای ارزیابی نمک ها باید قبل از کاشت تجزیه نمونه های خاک توسط آزمایشگاه صورت گیرد.

به طور کلی باید از نیترات پتاسیم نیترات کلسیم فسفات آمونیوم کودهای کامل با قابلیت تجربه بالا و کردهای با شاخص شوری بالا پرهیز کرد.

کودهای آمونیم در طول ۲ ماه بعد از کشت غیر ضروری هستند. برای اطمینان از توزیع صحیح کودها در گلخانه باید ۲ یا ۳ نمونه خاک در طول فصل رشد تجزیه شود.

شرایط نامطلوب محیطی

شرایط محیطی نامطلوب نمو برگ را تحت تاثیر قرار می دهد. در اثر شرایط محیطی ما مناسب برگ خیار چروکیده و اندکی اطراف لبه برگ کلروتیک می شود (شکل ۱۶-۱۴) همچنین قسمت زیادی از پهنگ برگ خیار ظاهر پخته دارد و بافت بین رگبرگی برگ خیار کم و بیش سوخته می شود. وقتی برگهای مرطوب در معرض نور خورشید قرار می گیرند، داغ می شوند.

متراکم شدن آب

متراکم شدن آب اغلب در داخل گلخانه ها در طول شب روی می دهد.

آب سرد سنگین ممکن است روی گیاه چکه نماید و روی قسمتهای مختلف برگ جمع شود، بافت های پهنک به این آب با دمای کم به وسیله تولید نواحی پیچیده شده واکنش نشان می دهند.

معمولا این شکل غیر طبیعی اثر نامطلوبی روی گیاه ندارد نواحی پیچیده شده در بعضی بخشهای برگها ایجاد میشود بقیه پهنک شکل طبیعی دارد (شکل ۱۶-۱۵).

مسمومیت گیاهی

کاربرد بدون دقت علف کشها در گلخانه یا اطراف آن میتواند موجب زردی رگ برگهای لپه ای و نکروزه در حال نمو شود.

مسمومیت گیاهی ممکن است همچنین بعد از تیمار با ماده قارچکش با در اثر زیادی دی اکسید کربن افزوده شده به اتسمفر گلخانه روی دهد.

مسمومیت گیاهی سبب زردی و نکروز در لبه برگهای لپه ای خیار و ایجاد بخشهای پژمرده و خشک شده در برگهای خیار می شود.

آفت کشهای مشخصی وقتی خیلی زیاد یا در شرایط آب و هوایی نا مناسب محلول پاشی شوند می توانند موجب مسمومیت گیاهی شوند به ویژه در اطراف لبه برگ تمایل برای تجمع این مواد زیاد است.

بافت نکروزه در لبه پهنک برگ سبب از بین رفتن شکل طبیعی برگ میشود و برگ ظاهری چروکیده پیدا میکند. علایم مسمومیت گیاهی به صورت زرد شدن در رگبرگهای برگ ) شکل( ۱۶-۱۶) انتشار زردی پراکنده در برگ شکل ۱۶ ۱۷) زردی در نزدیکی دور پهنک برگ شکل( ۱۶-۱۷) زردی یکنواخت قسمتی از برگ شکل (۱۶-۱۹) و نکروز بین رگبرگی و خشکی پهنک برگ خیار و بعد از آن سوختگی شکل (۱۶-۲۰) دیده می شود.

بادزدگی تاج

مقاومت زیاد خیار و خربزه به کیک اغلب همراه با نکروز است که گیاهان را به ویژه در طول فصل هایی که روزها کوتاه و شدت نور کم است تحت تاثیر قرار میدهد. علایم در ابتدا به صورت نکروز بین رگبرگی اولیه و قهوه ای روشن با ظاهر خشک قابل رویت در هر دو طرف برگ می باشد. و سپس نکروز توسعه یافته و موجب خشک شدن وسیع بین رگبرگی می شود.

شکاف فیزیولوژیکی

در نزدیک سطح خاک یک شکاف چوب پنبه ای چند سانتی متری می تواند در ساقه دیده شود.

در حالت شکاف فیزیولوژیکی پایه ساقه خیار تمایل به شکاف به صورت طولی دارد. این حالت اغلب در نتیجه واکنش شدید گیاه به تنش است به ویژه در تنش آب و هوایی معمولا این شکاف ها نادر هستند و چنانچه بافت ها به سرعت بافت محافظ زخم تشکیل دهند، خسارتی ایجاد نمی کنند. (شکل ۱۶ -۲۱)

شیاردار شدن ساقه

در این حالت قسمتی از ساقه خیار، صاف و شیاردار می شود.

در شیاردار شدن ساقه، ساقه های آلوده گیاهان خربزه و خیار کاملا صاف می شوند و بتدریج باست رای پهن و پهن تر می شوند.

ساقه ها ظاهری شیاردار دارند. این شرایط با دماهای پایین تحریک می شود. این حالت خیلی نادر است و فقط تعداد کمی از گیاهان را در یک زمان تحت تاثیر قرار می دهد.

بعضی جهش بان ها رد آن را حمل میکنند و آن را به نتاج شان منتقل می کنند (شکل ۱۶-۲۲).

زیادی گل های نر

منظور تولید غیر عادی گلهای نر روی یک خیار ماده گل است. زمانی که رقم های خیار ماده کل تحت شرایط گلخانه پرورش می بایند تولید کنندگان ممکن است شاهد تشکیل تعداد زیادی گلهای تر باشند.

این یک نقص ژنتیکی است و معمولا به محصول خسارت وارد نمی کند. چون تنها در یک تعداد خیلی کمی از گیاهان که از نظر ژنتیکی غیر طبیعی هستند. روی می دهد.مشکل (۱۶-۲۳)

کاسبرگ های غول پیکر.

گل های ماده با کاسبرگهای خیلی بزرگ در بعضی گیاهان که گلهای غیر طبیعی دارند. دیده می شود (شکل ۱۶-۲۴)

میوه خوشه ای

خیار در این حالت تعداد خیلی زیادی میوه در میان گردها دارد (شکل ۱۶-۲۵)زمانی که تغییرات ناگهانی در شرایط آب و هوایی وجود دارد.

گیاهان رقم های مشخصی ممکن است تعداد زیادی گل ماده در نتیجه میوه در یک سطح مشابه روی ساقه تولید کنند.

این حالت می تواند برای گیاه مضر باشد و میوه بعدی کوچک باقی خواهد ماند یا حتی ریزش می کند. به عنوان مثال رقم خبار کورونا خیلی مستعد برای این حالت غیر طبعی است.

در حالی که رقم گریولا حساس نیست. برای پرهیز از این اثر باید مطمین شد که تغییرات ناگهانی در شرایط محیطی گلخانه وجود ندارد.

ریزش میوه

در این حالت میوه جوان خیار کلروتیک می شود و نوک آن پژمرده می شود.

گل های ماده رقم های پارتنو کارپ برای تولید میوه نیاز به گرده افشانی ندارند اما در شرایط مشخصی به عنوان مثال وقتی تعادل مواد معدنی در ذخیره غذایی مناسب نیست زیادی نیتروژن یا وقتی دما خیلی بالا یا خیلی پایین است تخمدانهای در حال نمو زرد و خشک می شوند و از تشکیل میوه جلوگیری می کند (شکل ۱۶-۲۶)

غیر طبیعی بودن خامه

در این حالت تورم انتهای خامه خیلی بیشتر از میوه طبیعی خیار است. برخی رقم ها میوه هایی تولید می کنند که نوک انتهای خامه آن شبیه انتهای یک کدو است. این پدیده یک نقص ژنتیکی است و بنابراین بستگی به رقم دارد.

شکاف پوست میوه

پوست میوه های جوان تیره ی کدوییان خیلی نرد و حساس است و می تواند به وسیله عوامل مختلفی مانند نور خورشید با آفت کشها که سبب سوختگی سطحی می شوند. آسیب بیند.

خیارهای پرورش یافته زیر پوشش بعضی اوقات نمو طولی خیلی کمی می کنند و یا شکاف های افقی قهوه ای روشن و چوب پنبه ای در یک طرف میوه با کل سطح پراکنده میشوند.

این علایم به خاطر تنش دمایی سرما خشکی دوره کوتاه دمای پایین و … است که پوست میوه جوان پرووش یافته زیر پوشش و در معرض هوای سرد یا ریزش قطرات متراکم شده سرد از سقف را تحت تاثیر قرار میدهد.

آسیب سطحی روی پوست بعد چوب پنبه ای می شود و بازارپسندی میوه کاهش می یابد.

شکافهای کوچکی قسمت بزرگی از این خیارها را می پوشاند. سپس این شکاف ها ممکن است چوب پنبه ای شوند و میوه را بدشکل کنند شکل ۱۹-۲۷).

انقباض میوه

میوه رقم های غیر پارنتو کارپیک خیار بعضی اوقات منقبض می شوند.

این حالت به دلیل گرده افشانی ناقص است. تخمکهای قرار گرفته در این ناحیه کم رشد، بارور نشده اند و بنابراین بدر توسعه نمی باید گرده افشانی ناقص میوه ممکن است با فقدان گلهای نر یا به خاطر کاهش فعالیت حشرات گرده افشان باشد که این به نوبه خود اغلب نتیجه شرایط آب و هوایی نامطلوب مانند دمای پایین و بارندگی می باشد (شکل ۱۶-۲۸)

بدشکلی میوه

بدشکل شدن میوه ممکن است در اثر کمبود برخی عناصر غذایی ایجاد شود.

معمول ترین آنها کمبود نیتروژن است که سبب باریکی انتهای میوه شده و کمبود پتاسیم که ناحیه اتصال میوه به ساقه باریک می شود (شکل ۱۶-۲۹)

منابع مورد استفاده:

اعتباریان، ح ر ۱۳۸۲ بیماریهای سبزی و صیفی و روشهای مبارزه با آنها انتشارات دانشگاه تهران شماره ۲۳۳۸ ۵۵۴ صفحه

پاول وی ن ۱۳۷۴ مدیریت گلخانه (ترجمه) جلد دوم سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران ۴۴۴ صفحه

حسندخت م. ر و م ض نصرتی ۱۳۸۲ زودرسی و عملکرد خیار گلخانه ای تحت تاثیر سن نشا و روش هرس میوه طرح تحقیقاتی جهاد دانشگاهی دانشگاه تهران ۳۰ صفحه

شکوهیان ع ۱۳۸۰ پرورش خیارهای گلخانه ای در خاک و محیط های کشت بدون خاک انتشارات باغ اندیشه ۳۸۴ صفحه

ه صالحی محمدی و ۱۳۸۱ بررسی اثرات پایه های مختلف کدو بر روی فاکتورهای رویشی و کنترل امراض خاکی و فیزیولوژیکی خیار هندوانه و طالبی پایان نامه کارشناسی ارشد باغبانی دانشگاه تهران ۸۸ صفحه

– کاشی، ع ۱۳۷۳ روشهای ویژه پرورش سبزی جزوه درسی دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران

محمدی تهرانی ف ۱۳۷۷ راهنمای جامع لیکا دانه رس سبک منبسط شده و فرآورده های آن انتشارات شرکت فرآورد. ۳۶۸ صفحه

8. Blancard, D. 1994. A Color Atlas of Cucurbits Diseases Observation, Identification and Control. Man Son Publishing. 212 pp.

9. Robinson, R. W. and Decker-Walters, D. S. 1997. Cucurbits. CABI Publishers, 226 pp.

جوان